Historia Chrześcijaństwa

Jak wspólnota uczniów Jezusa stała się początkiem wiary, która dotarła na wszystkie kontynenty? Historia chrześcijaństwa prowadzi od wydarzeń opisanych w Ewangeliach i pierwszych misji apostolskich przez sobory, rozwój zakonów i podziały aż po czasy współczesne.

Historia kościoła i chrześcijaństwa jest bardzo barwna, na przestrzeni wieków obejmuje również wydarzenia z dziejów innych tradycji chrześcijańskich. Są tu daty związane z historią Biblii, życiem Kościoła w Polsce i rozwojem wspólnot w różnych częściach świata. To wybór wydarzeń, które wyjaśniają przemiany zachodzące na przestrzeni ponad dwóch tysięcy lat.

Jak czytać daty na osi?

Nie wszystkie wydarzenia da się przypisać do jednego pewnego roku. Przy mniej dokładnym datowaniu zachowujemy informację o tym, co rzeczywiście wiadomo.

  • Daty przybliżone, np. ok. 50-51, oznaczają szacowany czas wydarzenia lub powstania tekstu.
  • Daty alternatywne, np. 30 lub 33, wskazują dwa rozważane datowania tego samego wydarzenia.
  • Przedziały czasu, np. 1962-1965, opisują okres trwania obrad lub innych wydarzeń rozciągniętych na kolejne lata.

Odstępy między punktami ułatwiają czytanie i nie tworzą proporcjonalnej skali czasu. O kolejności i datowaniu informują podpisy wydarzeń.

Najważniejsze wydarzenia w historii chrześcijaństwa

Wybierz epokę i przejdź do interesującego wydarzenia. Przy punktach powiązanych z wpisem możesz otworzyć podgląd artykułu i przeczytać więcej z interesującego Cię tematu.

  1. ok. 6-4 p.n.e.

  2. ok. 27-29

  3. podczas działalności Jezusa

  4. 30 lub 33

  5. ok. 33-36

  6. lata 40. I wieku

  7. ok. 46

  8. ok. 48-49

  9. ok. 50-51

  10. 64

  11. ok. 65

  12. 70

    Zburzenie świątyni jerozolimskiej zmienia świat pierwszych chrześcijan

  13. koniec I lub początek II wieku

  14. koniec I lub pierwsza połowa II wieku

    Listy Ignacego z Antiochii świadczą o organizacji Kościoła

  15. pierwsza połowa II wieku

  16. II wiek

  17. ok. 144

    Spór z Marcjonem o Pisma i relację do Starego Testamentu

  18. II wiek

    Justyn opisuje wiarę chrześcijan i celebrację Eucharystii

  19. połowa lub druga połowa II wieku

  20. ok. 180

  21. koniec II lub początek III wieku

  22. II-III wiek

  23. 250

    Prześladowania za Decjusza obejmują chrześcijan w cesarstwie

  24. 14 września 258

  25. ok. 270

    Antoni podejmuje życie pustelnicze w Egipcie

  26. początek IV wieku

    Armenia przyjmuje chrześcijaństwo jako religię państwową

  27. 303

    Rozpoczynają się wielkie prześladowania za Dioklecjana

  28. 311

    Edykt Galeriusza dopuszcza praktykowanie chrześcijaństwa

  29. 313

    Edykt mediolański zapewnia chrześcijanom swobodę kultu

  30. ok. 320

    Pachomiusz rozwija wspólnotową formę życia monastycznego

  31. 325

  32. IV wiek

    Chrześcijaństwo zakorzenia się w królestwie Aksum

  33. IV wiek

  34. 367

  35. 380

    Edykt tesaloński ustanawia chrześcijaństwo nicejskie religią państwową

  36. 381

  37. od 382

    od 382 – ok. 405

    Hieronim pracuje nad łacińskimi przekładami Biblii

  38. 387

    Augustyn przyjmuje chrzest w Mediolanie

  39. 397

  40. pierwsza połowa V wieku

  41. 431

    Sobór Efeski potwierdza tytuł Maryi jako Bogurodzicy

  42. 451

  43. VI wiek

    Reguła Benedykta kształtuje życie klasztorów zachodnich

  44. 590

    Grzegorz Wielki zostaje papieżem

  45. 597

    Augustyn z Canterbury rozpoczyna misję wśród Anglosasów

  46. 635

    Misjonarz Alopen przybywa do Chin

  47. 638

    Jerozolima przechodzi pod panowanie muzułmańskie

  48. 680

    680 – 681

    Sobór Konstantynopolitański III rozstrzyga spór o wolę Chrystusa

  49. 756

    Donacja Pepina tworzy podstawy Państwa Kościelnego

  50. 787

    Sobór Nicejski II potwierdza dopuszczalność czci ikon

  51. 800

    Papież Leon III koronuje Karola Wielkiego na cesarza

  52. 843

    Przywrócenie czci ikon kończy bizantyński ikonoklazm

  53. 863

    Cyryl i Metody rozpoczynają misję na Wielkich Morawach

  54. 910

    Powstaje opactwo w Cluny, ośrodek reformy monastycznej

  55. 966

    Chrzest Mieszka I rozpoczyna chrystianizację państwa Piastów

  56. 988

    Chrzest Włodzimierza i chrystianizacja Rusi Kijowskiej

  57. 1000

    Zjazd gnieźnieński i utworzenie metropolii gnieźnieńskiej

  58. 1054

    Wzajemne ekskomuniki pogłębiają rozłam między Rzymem a Konstantynopolem

  59. 1075

    Dictatus papae wyraża program władzy papieskiej w okresie reform gregoriańskich

  60. 1095

    Urban II wzywa do pierwszej krucjaty

  61. 1122

    Konkordat wormacki reguluje spór o inwestyturę

  62. 1204

    Uczestnicy czwartej krucjaty zdobywają i grabią Konstantynopol

  63. 1209

    Franciszek z Asyżu otrzymuje ustną aprobatę swojej wspólnoty

  64. 1215

    Sobór Laterański IV określa nauczanie i zasady życia kościelnego

  65. 1216

    Papież zatwierdza zakon dominikanów

  66. 1231

    Grzegorz IX rozwija organizację inkwizycji papieskiej

  67. 1264

    Urban IV ustanawia święto Bożego Ciała dla Kościoła łacińskiego

  68. 1309

    1309 – 1377

    Papieże rezydują w Awinionie

  69. 1378

    1378 – 1417

    Wielka schizma zachodnia dzieli obediencje papieskie

  70. 1414

    1414 – 1418

    Sobór w Konstancji podejmuje próbę zakończenia schizmy

  71. 1453

    Upadek Konstantynopola zmienia sytuację chrześcijan Wschodu

  72. ok. 1455

    Biblia Gutenberga otwiera nowy etap rozpowszechniania Pisma

  73. 1516

    Erazm publikuje grecki tekst Nowego Testamentu

  74. 1517

    Marcin Luter ogłasza 95 tez dotyczących odpustów

  75. 1521

    Luter występuje przed sejmem Rzeszy w Wormacji

  76. 1522

    Ukazuje się niemiecki przekład Nowego Testamentu Lutra

  77. 1525

    W Zurychu powstaje ruch anabaptystyczny

  78. 1530

    Wyznanie augsburskie przedstawia podstawy wiary luterańskiej

  79. 1534

    Akt supremacji zrywa zależność Kościoła w Anglii od papieża

  80. 1536

    Kalwin publikuje pierwsze wydanie Institutio

  81. 1540

    Papież zatwierdza Towarzystwo Jezusowe

  82. 1545

    1545 – 1563

    Sobór Trydencki określa nauczanie i reformuje życie Kościoła

  83. 1546

  84. 1549

    Franciszek Ksawery rozpoczyna misję w Japonii

  85. 1555

    Pokój augsburski reguluje współistnienie katolików i luteran w Rzeszy

  86. 1570

    Pius V promulguje Mszał Rzymski

  87. 1582

    Reforma gregoriańska zmienia kalendarz

  88. 1596

    Unia brzeska łączy część hierarchii prawosławnej Rzeczypospolitej z Rzymem

  89. 1599

    Ukazuje się pełne wydanie Biblii Jakuba Wujka

  90. 1611

  91. 1618

    1618 – 1648

    Wojna trzydziestoletnia przekształca religijną mapę Europy

  92. 1648

    Pokój westfalski kończy wojnę trzydziestoletnią

  93. 1685

    Odwołanie edyktu nantejskiego nasila prześladowania hugenotów

  94. 1722

    Powstaje Herrnhut, ośrodek odnowy braci morawskich

  95. lata 30. i 40. XVIII wieku

    Wielkie Przebudzenie rozwija protestantyzm w Ameryce Północnej

  96. 1738

    Doświadczenie religijne Johna Wesleya staje się punktem zwrotnym metodyzmu

  97. 1740

  98. 1773

    Klemens XIV znosi zakon jezuitów

  99. 1784

    Powstaje trwała wspólnota katolicka w Korei, rozwijana przez świeckich

  100. 1789

    Rewolucja francuska radykalnie zmienia sytuację Kościoła

  101. 1801

    Konkordat Napoleona z Piusem VII reguluje stosunki z Kościołem we Francji

  102. 1814

    Pius VII przywraca Towarzystwo Jezusowe

  103. 1854

    Pius IX ogłasza dogmat o Niepokalanym Poczęciu Maryi

  104. 1869

    1869 – 1870

    Sobór Watykański I określa naukę o prymacie i nieomylności papieża

  105. 1870

    Zajęcie Rzymu kończy istnienie Państwa Kościelnego

  106. 1891

    Rerum novarum podejmuje kwestię pracy i praw robotników

  107. 1906

    Przebudzenie przy Azusa Street przyspiesza rozwój ruchu zielonoświątkowego

  108. 1910

    Konferencja misyjna w Edynburgu wzmacnia współpracę między chrześcijanami

  109. 1915

    Ludobójstwo Ormian niszczy historyczne wspólnoty chrześcijańskie

  110. 1917

    Rewolucja bolszewicka otwiera okres represji wobec Kościołów w Rosji

    W Fatimie rozpoczynają się relacjonowane objawienia maryjne

  111. 1929

    Traktaty laterańskie ustanawiają Państwo Watykańskie

  112. 1934

    Deklaracja z Barmen wyraża sprzeciw wobec podporządkowania Kościoła nazizmowi

  113. 1939

    1939 – 1945

    Wojna przynosi prześladowania duchownych i wspólnot chrześcijańskich

  114. 1945

  115. 1947

  116. 1948

    Powstaje Światowa Rada Kościołów

  117. 1950

    Pius XII ogłasza dogmat o Wniebowzięciu Maryi

  118. 11 października 1962

    11 października 1962 – 8 grudnia 1965

    Sobór Watykański II podejmuje odnowę życia i misji Kościoła

  119. 1965

    Rzym i Konstantynopol usuwają z pamięci Kościołów ekskomuniki z 1054 roku

    Ukazuje się pierwsze wydanie Biblii Tysiąclecia

  120. 1969

    Paweł VI promulguje nowy Mszał Rzymski

  121. 1976

  122. 1978

    Karol Wojtyła zostaje papieżem Janem Pawłem II

  123. 1979

    Jan Paweł II odbywa pierwszą pielgrzymkę do Polski

  124. 1986

    W Asyżu odbywa się międzyreligijne spotkanie modlitewne o pokój

  125. 1992

    Zostaje ogłoszony Katechizm Kościoła Katolickiego

  126. 1999

    Katolicy i luteranie podpisują wspólną deklarację o usprawiedliwieniu

  127. 2013

    Benedykt XVI rezygnuje, a konklawe wybiera Franciszka

  128. 2019

    Vos estis lux mundi wprowadza procedury dotyczące zgłaszania nadużyć

  129. 8 maja 2025

    Robert Francis Prevost zostaje papieżem Leonem XIV

Podgląd wpisu

Najczęstsze pytania o historię chrześcijaństwa

Chrzest władcy, ogłoszenie dokumentu czy spór między biskupami mają konkretną datę. Przemiany, do których się przyczyniły, często trwały znacznie dłużej. Poniższe odpowiedzi wyjaśniają kilka takich różnic.

Kiedy zaczyna się historia chrześcijaństwa?

Jej początki są związane z życiem, nauczaniem, śmiercią i zmartwychwstaniem Jezusa oraz świadectwem Jego uczniów. Dlatego oś rozpoczyna się od narodzin Jezusa. W dziejach pierwszej wspólnoty szczególne miejsce zajmuje Zesłanie Ducha Świętego, opisane w drugim rozdziale Dziejów Apostolskich. Od tego wydarzenia rozwija się publiczna misja Kościoła. Wiara chrześcijańska ma przy tym korzenie w historii Izraela i obietnicach Starego Testamentu.

Dlaczego rok 1054 jest umowną datą rozłamu Wschodu i Zachodu?

W 1054 roku doszło do ekskomunik wymierzonych w konkretne osoby związane z Rzymem i Konstantynopolem. Wydarzenie to stało się symbolem schizmy wschodniej, choć zerwanie jedności narastało przez długi czas. Towarzyszyły mu spory o władzę w Kościele, różnice językowe, liturgiczne i teologiczne oraz konflikty polityczne.
W 1965 roku Paweł VI i patriarcha Atenagoras usunęli dawne ekskomuniki z pamięci i życia Kościoła. Ten gest pojednania nie oznaczał przywrócenia pełnej jedności. Dlatego zarówno datę rozłamu, jak i późniejsze kroki ku pojednaniu trzeba czytać w szerszej historii relacji obu tradycji.

Kiedy ukształtował się kanon Biblii?

Kanon Biblii był rozpoznawany i przyjmowany w życiu Kościoła na przestrzeni stuleci. Wiązało się to z przekazywaniem wiary apostolskiej, czytaniem ksiąg we wspólnotach i rozstrzyganiem sporów o niektóre pisma. O tej historii opowiadamy szerzej w artykule o tym, jak powstał kanon Biblii.
Jednym z jego świadectw jest 39. List świąteczny Atanazego z Aleksandrii z 367 roku, wymieniający wszystkie 27 ksiąg Nowego Testamentu. Nie był to moment, w którym jeden biskup samodzielnie wybrał Biblię dla wszystkich chrześcijan. Sobór nicejski z 325 roku również nie ustalił jej kanonu. Daty powstawania tekstów, świadectwa ich przyjmowania i późniejsze rozstrzygnięcia kościelne oznaczają różne etapy tej historii.

Czy chrzest władcy oznaczał nawrócenie całego kraju?

Chrzest władcy mógł otworzyć drogę do organizowania Kościoła i głoszenia Ewangelii na danym obszarze. Chrystianizacja ludności wymagała jednak nauczania, zakładania wspólnot i stopniowej zmiany praktyk religijnych. Dlatego chrzest Mieszka I w 966 roku i rozwój chrześcijaństwa na ziemiach polskich nie są tym samym pojedynczym wydarzeniem.

Czy data odkrycia rękopisu jest datą powstania tekstu?

Nie. Odkrycie, wykonanie zachowanej kopii i powstanie utworu mogą dzielić setki lat. Na osi Nag Hammadi pojawia się przy roku 1945, ponieważ to data odkrycia zbioru dawnych kodeksów. Ich odnalezienie nie oznacza napisania zawartych w nich tekstów w XX wieku. Rozróżnienie tych dat jest potrzebne także przy zwojach znad Morza Martwego i innych zabytkach piśmiennictwa.

Czy historia chrześcijaństwa jest wyłącznie historią Kościoła katolickiego?

Historia chrześcijaństwa obejmuje także dzieje prawosławia, Kościołów orientalnych i tradycji wywodzących się z reformacji. Wiele wydarzeń dotyczy wspólnego dziedzictwa, inne wyjaśniają powstanie podziałów lub późniejsze próby pojednania. Katolicka perspektywa tej osi oznacza sposób objaśniania wiary i historii, z zachowaniem rzeczywistych różnic między tradycjami.

Dlaczego nie każde wydarzenie prowadzi do osobnego artykułu?

O doborze punktów decyduje ich znaczenie dla chronologii. Część tematów ma już rozwinięcie w serwisie, inne pozostają krótkim opisem na osi. Kolejne artykuły pozwolą uzupełniać powiązania. Dzięki temu można zobaczyć kolejność wydarzeń również tam, gdzie szczegółowy wpis jeszcze nie powstał.

Podstawa biblijna i doktrynalna: Dz 2,1-47; Dz 11,19-26; Katechizm Kościoła Katolickiego, 120-126; wspólna deklaracja katolicko-prawosławna Pawła VI i Atenagorasa I z 7 grudnia 1965 roku.