Towarzyszą najważniejszym momentom chrześcijańskiego życia. Chrzest stoi u jego początku, Eucharystia je karmi, pokuta pozwala wracać po grzechu, a namaszczenie chorych przynosi umocnienie w czasie cierpienia. Święcenia i małżeństwo nadają konkretny kształt powołaniu do służby.
Spis treści
Siedem sakramentów świętych nie jest zbiorem rodzinnych uroczystości ani religijnych symboli. W każdym z nich działa Chrystus, który przez widzialny znak udziela niewidzialnej łaski. Woda, namaszczenie olejem, nałożenie rąk, wypowiadane słowa, chleb i wino nie zasłaniają Boga. To właśnie przez nie Bóg przychodzi do nas w sposób właściwy danemu sakramentowi.
Kościół wymienia siedem sakramentów, ale widzi w nich jedną drogę życia z Chrystusem. Każdy ma własne znaczenie, łaskę i miejsce. Razem pokazują, że wiara obejmuje narodziny, dojrzewanie, słabość, przebaczenie, chorobę, miłość, służbę i przygotowanie do spotkania z Bogiem.
Siedem sakramentów świętych – pełna lista
Siedem sakramentów świętych to:
- chrzest;
- bierzmowanie;
- Eucharystia;
- pokuta i pojednanie;
- namaszczenie chorych;
- sakrament święceń;
- małżeństwo.
Katechizm uczy, że sakramenty Nowego Prawa zostały ustanowione przez Chrystusa i powierzone Kościołowi. Są skutecznymi znakami łaski, a więc nie tylko przypominają o Bożym działaniu, lecz rzeczywiście udzielają łaski, którą oznaczają. Szerzej wyjaśniamy to w artykule co to jest sakrament i dlaczego Kościół wyróżnia ich siedem.
Jedna droga, trzy grupy sakramentów
Kościół porządkuje sakramenty w trzech grupach. Nie jest to ranking ważności, lecz mapa chrześcijańskiego życia.
- Sakramenty wtajemniczenia chrześcijańskiego: chrzest, bierzmowanie i Eucharystia. Dają początek życiu chrześcijańskiemu, umacniają je i prowadzą do pełnego udziału w życiu Kościoła.
- Sakramenty uzdrowienia: pokuta i pojednanie oraz namaszczenie chorych. Chrystus leczy w nich rany grzechu i umacnia w doświadczeniu poważnej choroby lub starości.
- Sakramenty w służbie komunii i posłania wiernych: święcenia i małżeństwo. Są skierowane ku zbawieniu innych i budowaniu ludu Bożego przez szczególną służbę.
Ta kolejność pokazuje wewnętrzny związek między sakramentami. Najpierw zostajemy włączeni w Chrystusa, później otrzymujemy pokarm i umocnienie, możemy wracać po upadku, a następnie służymy zgodnie z otrzymanym powołaniem.
Chrzest daje początek nowemu życiu
Chrzest jest pierwszym sakramentem i bramą do pozostałych sakramentów. Przez obmycie wodą i wezwanie imienia Ojca, Syna i Ducha Świętego ochrzczony zostaje uwolniony od grzechu pierworodnego oraz wszystkich grzechów osobistych, jeśli przyjmuje chrzest jako osoba dorosła. Rodzi się do nowego życia, staje się dzieckiem Bożym i zostaje włączony do Kościoła.
Idźcie więc i nauczajcie wszystkie narody, udzielając im chrztu w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego.
(Biblia Tysiąclecia, Mt 28,19)
Chrzest wyciska na duszy niezatarte znamię, dlatego można go przyjąć tylko raz. Nie jest ono kasowane przez późniejszy grzech ani odejście od praktykowania wiary. Boża obietnica pozostaje, choć ochrzczony może przestać żyć zgodnie z otrzymanym darem.
W przypadku małego dziecka wiarę wyznają rodzice i chrzestni wraz z Kościołem. Nie oznacza to, że dziecko otrzymuje sakrament bez własnej przyszłości duchowej. Rodzina i wspólnota zobowiązują się pomóc mu poznać Chrystusa, aby łaska chrztu mogła wydać owoce w świadomym życiu wiary.
Bierzmowanie umacnia darem Ducha Świętego
Bierzmowanie dopełnia łaskę chrztu i mocniej wiąże ochrzczonego z Kościołem. Przez namaszczenie krzyżmem, nałożenie ręki i słowa sakramentalne ochrzczony otrzymuje szczególną moc Ducha Świętego, aby dojrzale wyznawać wiarę i dawać świadectwo Chrystusowi.
Wtedy więc kładli [Apostołowie] na nich ręce, a oni otrzymywali Ducha Świętego.
(Biblia Tysiąclecia, Dz 8,17)
Bierzmowanie nie jest pożegnaniem z katechezą ani uroczystym ogłoszeniem religijnej dorosłości. Inicjatywa należy do Boga. To On umacnia ochrzczonego, pomnaża w nim dary Ducha Świętego i posyła do życia wiarą także wtedy, gdy wymaga to odwagi.
Podobnie jak chrzest, bierzmowanie pozostawia niezatarte znamię i przyjmuje się je tylko raz. Dojrzałość chrześcijańska nie pojawia się jednak automatycznie po celebracji. Dar potrzebuje odpowiedzi: modlitwy, życia sakramentalnego, poznawania wiary i uczciwych decyzji w codzienności.
Eucharystia jest źródłem i szczytem życia Kościoła
W Eucharystii Chrystus daje Kościołowi samego siebie. Pod postaciami chleba i wina są prawdziwie, rzeczywiście i substancjalnie obecne Ciało i Krew Chrystusa wraz z Jego duszą i Bóstwem. Nie jest to wyłącznie symbol wspólnoty ani inscenizacja Ostatniej Wieczerzy.
Kto spożywa moje Ciało i pije moją Krew, ma życie wieczne, a Ja go wskrzeszę w dniu ostatecznym.
(Biblia Tysiąclecia, J 6,54)
Msza Święta jest sakramentalnym uobecnieniem jedynej ofiary Chrystusa, a nie jej powtórzeniem. W Komunii Świętej wierny przyjmuje Pana, pogłębia zjednoczenie z Nim, zostaje mocniej związany z Kościołem i otrzymuje pokarm na drogę do życia wiecznego. Dlatego Eucharystia zajmuje centralne miejsce w życiu katolika.
Do Komunii należy przystępować z wiarą i w stanie łaski uświęcającej. Kto ma świadomość popełnienia grzechu ciężkiego, powinien wcześniej przyjąć sakrament pokuty. Sam przebieg celebracji i znaczenie jej kolejnych etapów omawia tekst Msza Święta krok po kroku.
Pokuta i pojednanie otwierają drogę powrotu
Chrzest usuwa grzech, ale nie odbiera wolności ani ludzkiej skłonności do upadku. Dlatego Chrystus pozostawił Kościołowi sakrament pokuty i pojednania, nazywany także spowiedzią. Przez rozgrzeszenie udzielone przez kapłana Bóg odpuszcza grzechy popełnione po chrzcie i odnawia zerwaną lub osłabioną komunię z Nim oraz z Kościołem.
Którym odpuścicie grzechy, są im odpuszczone, a którym zatrzymacie, są im zatrzymane.
(Biblia Tysiąclecia, J 20,23)
Dobra spowiedź obejmuje rachunek sumienia, żal za grzechy, mocne postanowienie poprawy, szczere wyznanie grzechów i zadośćuczynienie. Nie są to warunki zdobycia przebaczenia własnym wysiłkiem. Pokazują prawdziwe nawrócenie i gotowość przyjęcia miłosierdzia, którego udziela Bóg.
Kapłan nie jest jedynie słuchaczem ani doradcą. W sakramencie działa w imieniu Chrystusa i Kościoła. Tajemnica spowiedzi chroni każde usłyszane wyznanie. Więcej o żalu, który jest konieczny do przyjęcia przebaczenia, można przeczytać w objaśnieniu modlitwy Akt żalu.
Namaszczenie chorych przynosi łaskę w czasie próby
Namaszczenie chorych nie jest sakramentem przeznaczonym wyłącznie dla umierających. Może je przyjąć wierny, który zaczyna znajdować się w niebezpieczeństwie z powodu poważnej choroby lub starości. Można je ponowić, gdy stan chorego się pogarsza albo pojawia się kolejna ciężka choroba.
Choruje ktoś wśród was? Niech sprowadzi kapłanów Kościoła, by się modlili nad nim i namaścili go olejem w imię Pana.
(Biblia Tysiąclecia, Jk 5,14)
Sakrament udziela szczególnej łaski Ducha Świętego: umocnienia, pokoju i odwagi potrzebnych do przeżywania choroby w zjednoczeniu z Chrystusem. Może przynieść także odpuszczenie grzechów, jeśli chory nie mógł się wyspowiadać. Cielesne uzdrowienie nie jest obiecanym skutkiem każdej celebracji. Kościół modli się o nie, jeśli służy zbawieniu chorego.
Nie warto odkładać wezwania kapłana do ostatnich chwil, gdy chory nie ma już świadomości. Sakrament jest spotkaniem z Chrystusem, w którym osoba cierpiąca może uczestniczyć świadomie, modlić się i przyjąć Komunię. Gdy jest udzielany osobie bliskiej śmierci, Eucharystia przyjęta jako Wiatyk staje się pokarmem na przejście do życia wiecznego.
Sakrament święceń jest powołaniem do służby
Pełna nazwa tego sakramentu brzmi sakrament święceń. Obejmuje trzy stopnie: diakonat, prezbiterat i episkopat. Biskupi otrzymują pełnię sakramentu święceń, prezbiterzy są ich współpracownikami, a diakoni zostają wyświęceni do posługi słowa, liturgii i miłości.
Przypominam ci, abyś rozpalił na nowo charyzmat Boży, który jest w tobie od nałożenia moich rąk.
(Biblia Tysiąclecia, 2 Tm 1,6)
Święcenia nie są nagrodą za pobożność ani kościelnym awansem. Udzielają łaski i władzy potrzebnych do służby ludowi Bożemu. Dzięki posłudze wyświęconych szafarzy Kościół głosi Ewangelię, sprawuje sakramenty i jest prowadzony w jedności wiary.
Ten sakrament także wyciska niezatarte znamię, dlatego nie może być powtórzony na tym samym stopniu ani cofnięty. Duchowny może zostać zwolniony z obowiązków lub utracić prawo wykonywania posługi, ale ważnie przyjęte święcenia pozostają.
Małżeństwo czyni miłość małżonków znakiem przymierza
Sakrament małżeństwa zawierają ochrzczony mężczyzna i ochrzczona kobieta, którzy dobrowolnie wyrażają zgodę na trwałe i wyłączne przymierze całego życia. Jest ono skierowane ku dobru małżonków oraz zrodzeniu i wychowaniu potomstwa. Chrystus podnosi miłość małżeńską do godności sakramentu i obdarza małżonków łaską potrzebną do wierności ich powołaniu.
Co więc Bóg złączył, tego niech człowiek nie rozdziela.
(Biblia Tysiąclecia, Mk 10,9)
W Kościele łacińskim szafarzami sakramentu są sami małżonkowie, którzy udzielają go sobie przez zgodę wyrażoną wobec Kościoła. Kapłan lub diakon przyjmuje tę zgodę w imieniu Kościoła i błogosławi małżeństwo. Wzajemne przyrzeczenie nie kończy się wraz z uroczystością. Staje się codziennym zobowiązaniem do jedności, wierności, uczciwości i otwarcia na życie.
Sakrament nie sprawia, że małżonkowie przestają doświadczać kryzysów. Daje im natomiast łaskę do wspólnego wzrastania, przebaczania i podejmowania obowiązków wynikających z przymierza. O miłości, która dojrzewa po pierwszym okresie zakochania, piszemy w artykule Miłość w małżeństwie po zakochaniu.
Sakramenty nie działają jak magia
Skuteczność sakramentów opiera się na działaniu Chrystusa, a nie na emocjach przyjmującej je osoby ani na osobistej świętości szafarza. Jeśli sakrament jest ważnie sprawowany, Chrystus naprawdę działa. Owoc sakramentu w życiu konkretnej osoby zależy jednak także od jej dyspozycji.
Można ważnie przyjąć sakrament i nie pozwolić, aby jego łaska kształtowała codzienne decyzje. Uroczyste bierzmowanie nie zastąpi życia wiarą, ślub nie zwolni z troski o więź, a spowiedź bez żalu i postanowienia poprawy nie jest szczerym nawróceniem. Sakrament jest darem, ale dar domaga się przyjęcia.
Nie oznacza to, że łaskę można wypracować. Pozostaje bezinteresownym darem Boga. O jej znaczeniu szerzej mówi artykuł Czym jest łaska Boża?. Chrześcijańska odpowiedź polega na współpracy z tym, co Bóg pierwszy daje.
Najczęściej zadawane pytania o siedem sakramentów świętych
Sakramenty często poznajemy jako listę potrzebną na katechezie. Poniższe odpowiedzi porządkują pytania, które pojawiają się wtedy, gdy chcemy zobaczyć ich miejsce w całym życiu wiary.
Jak brzmi siedem sakramentów świętych po kolei?
Są to: chrzest, bierzmowanie, Eucharystia, pokuta i pojednanie, namaszczenie chorych, sakrament święceń oraz małżeństwo. Taka kolejność odpowiada tradycyjnemu układowi Katechizmu, ale nie oznacza, że każdy katolik przyjmuje wszystkie sakramenty.
Które sakramenty można przyjąć tylko raz?
Tylko raz przyjmuje się chrzest, bierzmowanie i sakrament święceń, ponieważ wyciskają niezatarte znamię duchowe. Nie powtarza się ich nawet wtedy, gdy ktoś po latach wraca do Kościoła.
Które sakramenty można przyjmować wielokrotnie?
Wielokrotnie można przyjmować Eucharystię oraz pokutę i pojednanie. Namaszczenie chorych można ponowić przy nowej poważnej chorobie albo pogorszeniu stanu zdrowia. Małżeństwo trwa aż do śmierci jednego z małżonków; po jego śmierci osoba, której nie wiąże inna przeszkoda, może zawrzeć nowe małżeństwo.
Czy każdy katolik powinien przyjąć wszystkie siedem sakramentów?
Nie. Chrzest, bierzmowanie i Eucharystia tworzą drogę wtajemniczenia chrześcijańskiego. Pokuta i namaszczenie odpowiadają na grzech oraz poważną chorobę. Święcenia i małżeństwo wiążą się z odmiennymi powołaniami, dlatego nie są przeznaczone dla każdego wiernego.
Jaki jest najważniejszy sakrament?
Eucharystia jest źródłem i szczytem całego życia chrześcijańskiego, ponieważ zawiera samego Chrystusa. Chrzest pozostaje konieczną bramą sakramentów, bez której nie można ważnie przyjąć pozostałych. Każdy sakrament ma własne miejsce, dlatego nie należy rozumieć tej różnicy jako pomniejszenia któregokolwiek z nich.
Czym sakrament różni się od sakramentalium?
Sakrament został ustanowiony przez Chrystusa i skutecznie udziela łaski, którą oznacza. Sakramentalia ustanawia Kościół. Należą do nich między innymi błogosławieństwa, poświęcenia i egzorcyzmy. Przygotowują do przyjęcia łaski i uświęcają różne okoliczności życia, ale nie są ósmym czy kolejnym sakramentem.
Czy sakrament jest ważny, jeśli udzielający go kapłan jest grzeszny?
Osobisty grzech kapłana sam w sobie nie unieważnia sakramentu. Jego skuteczność pochodzi od Chrystusa, nie od moralnej doskonałości szafarza. Do ważności muszą jednak zostać spełnione warunki właściwe danemu sakramentowi, między innymi odpowiednia materia, forma, intencja i uprawniony szafarz tam, gdzie jest wymagany.
Podstawa biblijna i doktrynalna: Mt 28,19; J 6,53-56; J 20,22-23; Katechizm Kościoła Katolickiego 1113-1134, 1210-1666.



