Ewangelia Marii. Dlaczego Piotr nie chciał uwierzyć Marii Magdalenie?

Najpierw płaczą wszyscy. Potem jedna osoba wstaje, przypomina słowa Zbawiciela i sprawia, że sparaliżowana lękiem grupa zaczyna znowu rozmawiać. Dopiero wtedy Piotr prosi Marię, aby opowiedziała to, czego pozostali nie słyszeli.

Spis treści

Kiedy kończy, atmosfera jest już zupełnie inna. Andrzej odrzuca jej naukę jako obcą, Piotr pyta, czy Zbawiciel naprawdę mógł rozmawiać potajemnie z kobietą, a Maria zaczyna płakać. Spór nie dotyczy romansu. Dotyczy prawa do mówienia w imieniu Jezusa.

Ewangelia Marii stawia więc pytanie, które musiało boleć także jej pierwszych czytelników: kto ma prawo nauczać wspólnotę? Ten, kto zajmuje uznaną pozycję, czy ten, kto naprawdę zrozumiał przekazane mu słowa?

Najpierw strach. Uczniowie zostają bez Jezusa

Ewangelia Marii powstała najprawdopodobniej w II wieku i nie weszła do kanonu Nowego Testamentu. Najpełniejszy tekst zachował się w koptyjskim Kodeksie Berlińskim z V wieku, a dwa niewielkie fragmenty greckie pochodzą z III wieku. Rękopis jest niekompletny: brakuje stron 1-6 oraz 11-14. Sam apokryf mówi po prostu o Marii, bez przydomka „Magdalena”, jednak większość badaczy identyfikuje bohaterkę właśnie z Marią Magdaleną.

Zachowana scena rozpoczyna się już w trakcie rozmowy. Zbawiciel naucza o materii, grzechu i wewnętrznym pokoju. Następnie posyła uczniów, aby głosili Ewangelię, i odchodzi. Wtedy ci, którzy przed chwilą otrzymali misję, zaczynają płakać.

Gdy Błogosławiony to powiedział, pozdrowił ich wszystkich i rzekł: „Pokój wam. Przyjmijcie mój pokój. Uważajcie, aby nikt nie zwiódł was słowami: 'Spójrzcie tutaj’ albo: 'Spójrzcie tam’, ponieważ Syn Człowieczy jest w was. Idźcie za Nim. Ci, którzy Go szukają, znajdą Go.

Idźcie więc i głoście Ewangelię o królestwie. Nie ustanawiajcie żadnych przepisów poza tym, co wam przekazałem, ani nie ustanawiajcie prawa jak prawodawca, aby ono was nie związało”.

Gdy to powiedział, odszedł. Oni zaś pogrążyli się w smutku i gorzko płakali. Mówili: „Jak mamy iść do narodów i głosić Ewangelię o królestwie Syna Człowieczego? Skoro Jego nie oszczędzili, dlaczego mieliby oszczędzić nas?”

Wtedy Maria wstała, pozdrowiła ich wszystkich i powiedziała swoim braciom: „Nie płaczcie, nie smućcie się i nie trwajcie w rozdarciu, ponieważ Jego łaska będzie z wami wszystkimi i będzie was chronić. Wysławiajmy raczej Jego wielkość, ponieważ nas przygotował i uczynił ludźmi”.

Kiedy Maria to powiedziała, zwróciła ich serca ku Dobru i zaczęli rozważać słowa Zbawiciela.

(Ewangelia Marii, BG 8502,1, 8,12-9,24; przekład własny na podstawie przekładu Marka M. Mattisona)

Dlaczego to Maria uspokaja pozostałych?

Autor buduje kontrast działaniem. Uczniowie wiedzą, że mają głosić, ale strach zatrzymuje ich w miejscu. Maria nie otrzymuje w tej scenie formalnego tytułu. Po prostu jako pierwsza wykonuje to, czego nauczał Zbawiciel: nie pozwala, aby lęk przejął władzę nad wspólnotą.

Sarah Parkhouse w monografii Eschatology and the Saviour: The Gospel of Mary among Early Christian Dialogue Gospels zwraca uwagę, że Maria wstaje dokładnie wtedy, gdy Zbawiciel odchodzi. Pociesza uczniów, przypomina jego naukę i pomaga im przejść od płaczu do rozmowy. Parkhouse porównuje tę funkcję do roli Pocieszyciela: nie utożsamia Marii z Duchem Świętym, lecz pokazuje, że po odejściu nauczyciela to ona podtrzymuje jego słowa w grupie.

Znamienne jest też to, że Maria zwraca się do nich jak do braci, a nie przeciwników. Konflikt jeszcze się nie rozpoczął. Nikt nie podważa jej prawa do pocieszania. Problem pojawi się dopiero wtedy, gdy pocieszenie zamieni się w nauczanie oparte na prywatnym objawieniu.

Czy autor już tutaj stawia ją wyżej od apostołów?

Autor stawia ją wyżej na poziomie opowieści, lecz nie nadaje jej urzędu ani miejsca w formalnej hierarchii. Maria okazuje się dojrzalsza, ponieważ zachowuje spokój i pamięta sens nauki, gdy inni poddają się strachowi. Ten zabieg mówi przede wszystkim o ideale ucznia przyjętym przez środowisko, w którym powstał apokryf.

Jeśli chcesz najpierw poznać historię rękopisu i podstawową treść dzieła, zobacz także Ewangelię Marii Magdaleny – czy naprawdę istnieje i co w niej zapisano?.

Maria mówi: widziałam Pana

Piotr sam otwiera drzwi, przez które Maria za chwilę przejdzie. Najpierw przyznaje, że Zbawiciel wyróżniał ją spośród innych kobiet. Następnie prosi o przekazanie słów, których pozostali nie znają.

Piotr powiedział do Marii: „Siostro, wiemy, że Zbawiciel kochał cię bardziej niż pozostałe kobiety. Powiedz nam słowa Zbawiciela, które pamiętasz, te, które ty znasz, a których my nie znamy i nie słyszeliśmy”.

Maria odpowiedziała: „Powiem wam to, co jest przed wami ukryte”. I zaczęła mówić:

„Ujrzałam Pana w widzeniu i powiedziałam Mu: 'Panie, ujrzałam Cię dzisiaj w widzeniu’.

On odpowiedział: 'Błogosławiona jesteś, ponieważ nie zachwiałaś się na mój widok. Gdzie bowiem jest umysł, tam jest skarb’.

Zapytałam Go: 'Panie, czy ten, kto ogląda widzenie, widzi je duszą czy duchem?’

Zbawiciel odpowiedział: 'Nie widzi duszą ani duchem, lecz umysłem, który jest pomiędzy nimi. To on ogląda widzenie i […]'”

(Ewangelia Marii, BG 8502,1, 10,1-23; przekład własny na podstawie przekładu Marka M. Mattisona)

Wspomnienie, wizja czy tajemne objawienie?

Maria nie przedstawia tej rozmowy jako wspomnienia z publicznego nauczania Jezusa. Mówi wyraźnie o widzeniu Pana. Pytanie o duszę, ducha i umysł również pokazuje, że wchodzimy w obszar objawienia wizjonerskiego, typowego dla części wczesnochrześcijańskich dialogów przypisywanych Zmartwychwstałemu.

Nie wiemy, co znajdowało się na czterech brakujących stronach. Zachowany tekst urywa się przy wyjaśnieniu sposobu widzenia, a wraca już w środku rozmowy duszy z drugą mocą. Każda pełna rekonstrukcja rzekomej nauki Jezusa pomiędzy tymi scenami byłaby zgadywaniem.

Literacka funkcja widzenia jest jednak czytelna. Autor nie opiera autorytetu Marii na płci, pozycji w grupie ani sukcesji urzędu. Jej wiarygodność ma wynikać z duchowej stałości, rozumienia i szczególnej relacji ze Zbawicielem.

Dlaczego Jezus miał powiedzieć coś Marii, czego nie powiedział pozostałym?

W logice opowieści Maria otrzymuje objawienie, ponieważ nie zachwiała się i potrafiła przyjąć widzenie. W logice autora jej postać uzasadnia określone rozumienie nauki Jezusa i duchowego autorytetu. Apokryf pokazuje więc, że pewna grupa chrześcijan wiązała wiarygodność nauczyciela nie tylko z urzędem, lecz także z wewnętrzną stałością, poznaniem i bliskością ze Zbawicielem.

Karen L. King w książce The Gospel of Mary of Magdala interpretuje ten zabieg jako część sporu o wiarygodność świadków, treść zbawczego nauczania i prawo kobiet do przewodzenia wspólnocie. Literacki konflikt Marii z Piotrem staje się tu śladem debaty toczącej się wśród późniejszych chrześcijan, nie zapisem rozmowy dwojga historycznych uczniów Jezusa.

Dusza przechodzi przez moce, które próbują ją zatrzymać

Po czterech zaginionych stronach wracamy do wizji w połowie drogi. Nie znamy pełnego początku wędrówki ani odpowiedzi duszy udzielonej pierwszej mocy. Zachował się jednak dłuższy, logiczny ciąg jej spotkań z Pożądaniem, Niewiedzą i siedmioma postaciami Gniewu.

Pożądanie powiedziało: „Nie widziałam cię, gdy schodziłaś, lecz teraz widzę, jak wstępujesz. Dlaczego więc kłamiesz, skoro należysz do mnie?”

Dusza odpowiedziała: „Widziałam cię, ale ty mnie nie widziałaś ani nie poznałaś. Byłam dla ciebie jedynie szatą, a ty mnie nie rozpoznałaś”. Gdy to powiedziała, odeszła, bardzo się radując.

Następnie dotarła do trzeciej mocy, nazywanej Niewiedzą. Ta przesłuchała duszę: „Dokąd idziesz? Jesteś związana niegodziwością. Skoro jesteś związana, nie osądzaj”.

Dusza odpowiedziała: „Dlaczego mnie osądzasz, skoro ja nie osądzałam? Byłam związana, chociaż sama nie wiązałam. Nie rozpoznali mnie, lecz ja poznałam, że wszystko ulegnie rozpadowi, zarówno rzeczy ziemskie, jak i niebiańskie”.

Kiedy dusza pokonała trzecią moc, wzniosła się wyżej i ujrzała czwartą moc, która miała siedem postaci. Pierwszą była Ciemność, drugą Pożądanie, trzecią Niewiedza, czwartą Gorliwość śmierci, piątą Królestwo ciała, szóstą Nierozumną mądrość ciała, siódmą Gniewną mądrość. To siedem mocy Gniewu.

Zapytały duszę: „Skąd przychodzisz, zabójczyni ludzi, i dokąd idziesz, zdobywczyni przestrzeni?”

Dusza odpowiedziała: „To, co mnie wiązało, zostało zabite. To, co mnie otaczało, zostało pokonane. Moje pożądanie przeminęło, a niewiedza umarła. W świecie zostałam uwolniona od świata, w obrazie od obrazu z wysoka i od więzów zapomnienia, które trwają tylko przez pewien czas. Odtąd otrzymam odpoczynek czasu, pory i wieku w milczeniu”.

Gdy Maria to powiedziała, zamilkła, ponieważ Zbawiciel mówił z nią aż do tego miejsca.

(Ewangelia Marii, BG 8502,1, 15,1-17,9; przekład własny na podstawie przekładu Marka M. Mattisona)

Pożądanie, niewiedza i gniew nie są przypadkowymi przeciwnikami

Moce można odczytać jako kosmicznych strażników, którzy próbują zatrzymać duszę podczas wstępowania. Taki obraz był zrozumiały w świecie późnej starożytności, w którym krążyły opowieści o niebiańskich sferach, archontach, hasłach i próbach czekających duszę. Tekst czerpie również z języka namiętności znanego filozofii greckiej oraz z chrześcijańskich wyobrażeń o mocach i zwierzchnościach.

Nie wyczerpuje to jednak znaczenia sceny. Każda moc próbuje narzucić duszy fałszywą tożsamość: należysz do mnie, jesteś związana, jesteś winna. Dusza odpowiada rozpoznaniem. Wie, kim nie jest, co ją więziło i dlaczego przeciwnicy nie potrafili jej zobaczyć.

Wiedza w tym apokryfie nie jest zbiorem tajnych ciekawostek. Ma wyzwalać spod władzy pożądania, niewiedzy, gniewu i zapomnienia. To właśnie dlatego późniejszy wybuch Piotra ma tak duże znaczenie. Lewi nie tylko zarzuci mu niesprawiedliwość. Porówna jego zachowanie do przeciwników, których przed chwilą pokonała dusza.

Życie po śmierci czy stan duchowy już teraz?

Najmocniej brzmi odczytanie, które nie zmusza nas do wyboru jednej możliwości. Sarah Parkhouse interpretuje wizję jako eschatologię realizowaną w dwóch etapach. Poznanie i uwolnienie spod władzy namiętności zaczyna się jeszcze w ciele, a pełny odpoczynek dusza osiąga po śmierci.

Sam tekst wspiera takie napięcie. Opowiada o wstępowaniu duszy ku odpoczynkowi, ale jej drogę odtwarza zachowanie Marii tu i teraz. Dusza kończy podróż w milczeniu, a Maria po zakończeniu opowieści również milknie. Dusza nie daje się zatrzymać Gniewowi, natomiast Piotr za chwilę zostanie przedstawiony jako człowiek gniewny.

Scena nie sprowadza się więc do psychologicznej metafory. Autor mówi o losie duszy i świecie niewidzialnym, a jednocześnie pozwala czytelnikowi rozpoznać działanie tych mocy w obecnym życiu wspólnoty.

Jak mógł ją czytać chrześcijanin II wieku?

Pierwszy odbiorca nie widziałby ostrej granicy pomiędzy kosmologią, etyką i pytaniem o zbawienie. Pożądanie mogło być zarówno mocą działającą w kosmosie, jak i namiętnością więżącą konkretną osobę. Niewiedza oznaczała brak rozpoznania własnego pochodzenia i celu. Odpoczynek był zaś czymś więcej niż ustaniem zmęczenia: oznaczał kres rozdarcia oraz powrót do Boga.

Własna wizja zbawienia rozwijana przez ten apokryf nie jest nauczaniem Kościoła. Jest jednak świadectwem tego, jak część chrześcijan II wieku próbowała opowiadać o Jezusie językiem filozofii, wizji i kosmicznej walki.

Piotr nie wytrzymuje. Czy naprawdę rozmawiał z kobietą bez naszej wiedzy?

Po długiej wizji Maria milknie. Pierwszy odzywa się Andrzej. Atakuje treść objawienia. Piotr idzie dalej: pyta o tajność rozmowy, płeć Marii i jej pierwszeństwo przed męskimi uczniami.

Andrzej odpowiedział braciom: „Powiedzcie, co myślicie o tym, co powiedziała. Ja nie wierzę, że Zbawiciel to mówił, ponieważ te nauki wydają się obcymi ideami”.

Piotr podzielił jego wątpliwości i zapytał o Zbawiciela: „Czy naprawdę rozmawiał potajemnie z kobietą, bez naszej wiedzy, zamiast mówić otwarcie do nas? Czy mamy się teraz odwrócić i wszyscy jej słuchać? Czy przedłożył ją ponad nas?”

Wtedy Maria zapłakała i powiedziała do Piotra: „Bracie Piotrze, co myślisz? Czy naprawdę sądzisz, że sama wymyśliłam to w swoim sercu albo że kłamię o Zbawicielu?”

Lewi odpowiedział Piotrowi: „Piotrze, zawsze byłeś gniewny. Teraz widzę, że spierasz się z tą kobietą jak przeciwnicy. Jeśli jednak Zbawiciel uznał ją za godną, kim jesteś, aby ją odrzucać? Z pewnością Zbawiciel znał ją bardzo dobrze. Dlatego kochał ją bardziej niż nas.

Powinniśmy raczej się zawstydzić, przyoblec doskonałe człowieczeństwo, zdobyć je dla siebie zgodnie z Jego poleceniem i głosić Ewangelię, nie ustanawiając innej reguły ani prawa ponad to, co powiedział Zbawiciel”.

Gdy [Lewi to powiedział], zaczęli wychodzić, aby nauczać i głosić.

(Ewangelia Marii, BG 8502,1, 17,10-19,2; przekład własny na podstawie przekładu Marka M. Mattisona)

Andrzej pyta o treść. Piotr pyta, kto ma prawo mówić

Wątpliwość Andrzeja dałoby się jeszcze odczytać jako próbę rozeznania nauki. Twierdzi, że słowa przypisywane Jezusowi brzmią obco. Piotr nie poprzestaje jednak na pytaniu, czy nauka jest prawdziwa. Pyta, czy Zbawiciel mógł rozmawiać z kobietą bez wiedzy mężczyzn i czy oni mają teraz jej słuchać.

Trzy zarzuty nakładają się na siebie:

  • objawienie było prywatne, a więc trudniejsze do sprawdzenia;
  • jego treść odbiega od tego, co znali pozostali;
  • przekazuje je kobieta, która miałaby otrzymać pierwszeństwo przed mężczyznami.

Tekst nie przedstawia Piotra jako bezstronnego strażnika prawdy. Jego pytanie odsłania lęk o pozycję: czy przedłożył ją ponad nas? Odpowiedź Lewiego również nie skupia się na drobiazgowym badaniu doktryny. Broni rozeznania dokonanego przez samego Zbawiciela i zarzuca Piotrowi gniew.

Prywatne objawienie wymaga rozeznania, lecz autor tej sceny nie pozostawia wątpliwości co do wyniku sporu. Obiekcje Piotra mają przegrać. Maria pocieszyła wspólnotę, wiernie opowiedziała widzenie i nie odpowiedziała agresją. Gniew, który dusza wcześniej pokonała, pojawia się teraz po stronie jej oskarżyciela.

Dwa obozy, ale zakończenie bez pewnego pojednania

Sarah Parkhouse opisuje finał jako podział uczniów na dwa obozy: Marię i Lewiego oraz Piotra i Andrzeja. Pierwsza para uznaje objawienie i duchową zdolność Marii. Druga podważa zarówno treść, jak i sposób przekazania nauki.

Ostatnie zdanie nie usuwa napięcia. Koptyjski tekst mówi w liczbie mnogiej, że zaczęli wychodzić i głosić, ale nie precyzuje, kto dokładnie wyruszył. Czy wszyscy uczniowie posłuchali Lewiego? Czy wyszli tylko Maria i Lewi? Christopher Tuckett w monografii The Gospel of Mary nazywa ten finał tekstowym zawieszeniem, a Parkhouse dopuszcza możliwość pojednania, nie przedstawiając jej jako pewnika.

Jest jeszcze jeden szczegół. Zachowane greckie fragmenty i późniejszy przekład koptyjski nie brzmią identycznie. Koptyjska wersja wzmacnia antagonizm i dopowiada, że Zbawiciel kochał Marię „bardziej niż nas”. W greckim fragmencie zachowała się krótsza myśl, że znał ją pewnie i dlatego ją kochał. Gdy analizujemy konflikt, musimy więc pamiętać, że jego ostrość mogła narastać podczas przekazywania tekstu.

Czy spór odzwierciedla prawdziwy konflikt pierwszych chrześcijan?

Scena najprawdopodobniej nosi ślad konfliktu znanego pierwszym odbiorcom tekstu. Nie dowodzi jednak, że historyczni Piotr i Maria Magdalena stoczyli podobną kłótnię. Dzieło powstało zbyt późno, a bohaterowie zostali podporządkowani teologii autora.

Prawdopodobne jest natomiast, że Piotr i Maria pełnią funkcję reprezentantów różnych modeli autorytetu. Piotr uosabia autorytet publicznego nauczania, grupy uznanych apostołów i pierwszeństwa mężczyzn. Maria reprezentuje autorytet widzenia, duchowego poznania i osobistej bliskości ze Zbawicielem. Podobne napięcie pomiędzy Piotrem a Marią pojawia się także w Ewangelii Tomasza i Pistis Sophii.

Karen L. King widzi w tej scenie ślad rzeczywistej debaty o prawie kobiet do nauczania mężczyzn oraz o kryteriach przywództwa. Pytanie Piotra o kobietę mocno wspiera taką lekturę. Sam tekst mówi nam jednak więcej o sporach chrześcijan w II wieku niż o relacji dwojga uczniów Jezusa w latach trzydziestych I wieku.

„Kochał ją bardziej niż nas” nie musi znaczyć romansu

To zdanie łatwo wyjąć z opowieści i zamienić w sensację. W samej Ewangelii Marii nie ma jednak pocałunku, małżeństwa ani erotycznego gestu. Miłość Zbawiciela służy tu jako argument na rzecz wiarygodności i duchowego pierwszeństwa uczennicy.

Miłość oznacza uczucie czy uprzywilejowanie uczennicy?

W tej scenie najbliższym kontekstem nie jest intymność, lecz poznanie. Lewi mówi najpierw, że Zbawiciel znał Marię, a potem, że ją kochał. Wcześniej sam Piotr przyznaje, że była kochana bardziej niż inne kobiety, i dlatego prosi ją o nieznane słowa. Miłość potwierdza więc, że Maria została uznana za zdolną do przyjęcia nauki.

Podobny język pojawia się w Ewangelii Filipa i jej opowieści o Jezusie oraz Marii Magdalenie. Łączenie obu tekstów może pomóc dostrzec szerszą tradycję o uprzywilejowanej uczennicy, ale nie daje dowodu na romans. Każdy apokryf wykorzystuje postać Marii do własnych celów i powstaje długo po wydarzeniach opisanych w Ewangeliach kanonicznych.

Dlaczego późniejsze teksty przeciwstawiają Marię Piotrowi?

Oboje nadawali się na silne symbole apostolskiego autorytetu. Piotr był pamiętany jako pierwszy spośród Dwunastu, świadek Zmartwychwstałego i postać związana z przywództwem Kościoła. Maria Magdalena była uczennicą obecną przy krzyżu i grobie oraz pierwszą głosicielką Zmartwychwstania w Ewangelii Jana.

Postawienie ich naprzeciw siebie pozwalało autorom pytać, skąd pochodzi prawo do nauczania. Z urzędu? Z przynależności do Dwunastu? Z widzenia Zmartwychwstałego? Z duchowego zrozumienia? A może z wierności poleceniu Jezusa?

W Ewangelii Marii odpowiedź została przygotowana jeszcze przed kłótnią. Gdy wszyscy się boją, Maria wstaje. Gdy inni nie wiedzą, co robić, ona przypomina polecenie Zbawiciela. Autor nie czeka więc na przemowę Lewiego, aby wskazać, po czyjej jest stronie.

Maria Magdalena nie była prostytutką. Skąd więc wzięła się ta historia?

Paradoks jest mocny. Apokryfy nie przedstawiają Marii jako prostytutki. Niektóre z nich ukazują ją wręcz jako uczennicę, która rozumie więcej niż mężczyźni wokół niej. Również Ewangelie kanoniczne nigdzie nie nazywają Marii Magdaleny prostytutką.

Ewangelie nie nazywają jej prostytutką

Łukasz pisze, że z Marii Magdaleny wyszło siedem złych duchów, a następnie wymienia ją wśród kobiet towarzyszących Jezusowi i wspierających Jego działalność ze swojego mienia (Łk 8,1-3). Opętanie lub uwolnienie od złych duchów nie jest informacją o pracy seksualnej ani dowodem rozwiązłości.

Ewangelie umieszczają Marię przy krzyżu, pogrzebie i pustym grobie. W relacji Jana Zmartwychwstały posyła ją do uczniów, a ona przynosi im wiadomość:

Widziałam Pana i to mi powiedział.

(Biblia Tysiąclecia, J 20,18)

W Ewangelii Łukasza kobiety, w tym Maria Magdalena, opowiadają apostołom o pustym grobie, lecz ich słowa zostają uznane za czczą gadaninę (Łk 24,10-11). Motyw kobiety, która przynosi uczniom prawdziwą wiadomość i nie zostaje od razu przyjęta, istnieje więc już w kanonicznej tradycji paschalnej. Apokryf rozwija go w zupełnie innym kierunku, dodając tajemne objawienie i konflikt o władzę.

Więcej o postaci znanej z Nowego Testamentu przeczytasz w artykule Maria Magdalena – uczennica i pierwsza świadkini zmartwychwstania.

Jak połączono trzy różne kobiety w jedną postać?

W zachodnim chrześcijaństwie z czasem złączono:

  • anonimową grzeszną kobietę, która namaściła stopy Jezusa w domu faryzeusza (Łk 7,36-50);
  • Marię z Betanii, siostrę Marty i Łazarza;
  • Marię Magdalenę, wymienioną z imienia dopiero na początku następnego rozdziału Ewangelii Łukasza.

Duży wpływ na utrwalenie tego obrazu miała homilia papieża Grzegorza Wielkiego z 591 roku. Grzegorz odczytał te postacie łącznie, a siedem złych duchów powiązał z pełnią wad. W późniejszej kulturze skrócono tę złożoną interpretację do obrazu nawróconej prostytutki.

Nie był to jednak wniosek płynący wprost z Biblii, a chrześcijański Wschód zasadniczo rozróżniał te kobiety. Po reformie kalendarza rzymskiego teksty liturgiczne święta Marii Magdaleny odnoszą się już do Marii z Magdali. W 2016 roku jej wspomnienie podniesiono do rangi święta, przypominając tradycyjny tytuł Apostołki Apostołów.

Dlaczego ten obraz przetrwał przez ponad tysiąc lat?

Był prosty, plastyczny i przydatny kaznodziejsko. Łączył grzech, łzy, namaszczenie, pokutę i radykalną zmianę życia w jedną biografię. Sztuka zachodnia dodała do niej długie rozpuszczone włosy, naczynie z wonnościami i erotyczne piękno, które miało zostać podporządkowane pokucie.

Taka opowieść była poruszająca, lecz zasłoniła inne oblicze Marii: uczennicę, wierną świadkinię męki i osobę posłaną do apostołów z wiadomością o Zmartwychwstaniu. Nie musimy wybierać legendy o prostytutce, aby mówić o przebaczeniu. Ewangelie dają nam Marię, która została uwolniona, poszła za Jezusem i nie uciekła, gdy nadeszła godzina krzyża.

Być może największym skandalem tego tekstu nie jest Maria, lecz Piotr

Ewangelię Marii można czytać jako historię niezwykłej wizji duszy i świadectwo jednej z dróg, którymi rozwijała się teologia II wieku. Najmocniej uderza jednak konstrukcja konfliktu.

Piotr najpierw uznaje szczególną pozycję Marii i sam prosi ją o słowa Zbawiciela. Odrzuca ją dopiero wtedy, gdy treść objawienia zmusza go do słuchania. Nie pyta jedynie, czy Maria mówi prawdę. Pyta, czy on i inni mężczyźni mają się odwrócić i słuchać kobiety.

Właśnie dlatego największym skandalem tekstu może nie być kobieta twierdząca, że widziała Pana. Skandalem może być uczeń, który uznaje cudzy dar tylko do chwili, gdy dar ten narusza jego wyobrażenie o własnym pierwszeństwie.

Autor apokryfu wykorzystuje Piotra nie po to, by napisać jego biografię, lecz by nadać twarz lękowi o pierwszeństwo. Dzięki temu konflikt zachowuje siłę także poza dawnym sporem o Marię: spór o prawdę może zostać skażony lękiem o pozycję, a rozeznanie daru łatwo pomylić z obroną własnego miejsca.

Lewi nie odpowiada Piotrowi nową teorią władzy. Przypomina mu Zbawiciela. Jeśli Zbawiciel uznał Marię za godną, uczeń nie powinien odrzucać jej tylko dlatego, że nie mieści się w jego porządku. Potem każe wszystkim przestać tworzyć nowe reguły i wrócić do powierzonej misji.

Tekst urywa się w chwili wyjścia na głoszenie. Nie wiemy, czy Piotr i Andrzej dołączyli. Być może ta niepewność jest najlepszym zakończeniem, jakie mogło pozostać. Pytanie przechodzi bowiem z bohaterów na czytelnika: czy potrafimy rozpoznać prawdę, gdy przynosi ją ktoś, kogo wcześniej nie chcieliśmy słuchać?

Najczęściej zadawane pytania o Ewangelię Marii i konflikt z Piotrem

Ewangelia Marii jest tekstem fragmentarycznym, dlatego trzeba odróżniać to, co zachowało się w rękopisach, od późniejszych interpretacji. Poniższe odpowiedzi zbierają najważniejsze rozstrzygnięcia bez uzupełniania luk domysłami.

Czy Ewangelia Marii należy do Biblii?

Nie. Ewangelia Marii jest apokryfem spoza kanonu Nowego Testamentu. Kościół nie uznaje jej za natchnione Pismo ani źródło doktryny.

Czy Ewangelię Marii napisała Maria Magdalena?

Nie ma na to dowodów. Tekst powstał prawdopodobnie w II wieku, długo po śmierci Marii Magdaleny. Jego autor pozostaje anonimowy, a tytuł wskazuje postać, której autorytet przywołuje dzieło.

Czy bohaterką na pewno jest Maria Magdalena?

Tekst nazywa ją tylko Marią. Identyfikacja z Marią Magdaleną jest dominująca i dobrze pasuje do tradycji o uczennicy, świadkini Zmartwychwstałego oraz postaci wchodzącej w spór z Piotrem. Nie wszyscy badacze uznają jednak sprawę za całkowicie rozstrzygniętą.

Czy Piotr naprawdę pokłócił się z Marią Magdaleną?

Apokryf nie może tego potwierdzić. Konflikt jest faktem literackim w Ewangelii Marii, ale nie mamy podstaw, aby przenieść go wprost do biografii historycznych uczniów Jezusa. Może on odzwierciedlać późniejsze spory wspólnot chrześcijańskich o objawienie, władzę i nauczanie kobiet.

Czy słowa „kochał ją bardziej niż nas” dowodzą romansu?

Nie. W Ewangelii Marii miłość łączy się z poznaniem, zrozumieniem i wiarygodnością uczennicy. Tekst nie opisuje związku małżeńskiego ani seksualnego Jezusa i Marii.

Czy Ewangelia Marii nazywa Marię prostytutką?

Nie. Nie robią tego również Ewangelie kanoniczne. Obraz Marii Magdaleny jako prostytutki wyrósł z późniejszego połączenia jej z anonimową grzeszną kobietą z Łk 7 oraz z Marią z Betanii.

Czy Ewangelia Marii jest tekstem gnostyckim?

Ma cechy kojarzone z nurtem gnostyckim: prywatne objawienie, wędrówkę duszy i moce próbujące ją zatrzymać. Część badaczy uważa jednak etykietę „gnostycka” za zbyt szeroką, ponieważ zachowany tekst nie zawiera pełnego mitu o złym stwórcy świata, typowego dla niektórych systemów gnostyckich. Trafniej nazwać go apokryficznym dialogiem chrześcijańskim z II wieku, powstałym w środowisku korzystającym z wielu idei religijnych i filozoficznych.

Podstawa biblijna i doktrynalna: Łk 8,1-3; Łk 24,10-11; J 20,11-18; nauczanie Kościoła o roli Marii Magdaleny jako pierwszej zwiastunki Zmartwychwstania, przypomniane przez Kongregację Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów w tekście Apostolorum apostola z 2016 roku.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *