W jakiej kolejności czytać Pismo Święte?

Biblia otwarta na pierwszej stronie wygląda jak książka, którą należy zacząć od początku i czytać rozdział po rozdziale. Księga Rodzaju wciąga: stworzenie świata, pierwsi ludzie, potop, Abraham, Józef. Później przychodzą opisy wędrówki Izraela, szczegółowe przypisy i długie wykazy imion. Zakładka zatrzymuje się w jednym miejscu, a po kilku tygodniach pojawia się myśl, że chyba nie potrafię czytać Pisma Świętego.

Spis treści

Najczęściej nie chodzi jednak o brak wiary ani wytrwałości. Trudność wynika z potraktowania Biblii jak jednej powieści. Tymczasem jest ona zbiorem 73 ksiąg, powstałych w różnych epokach i napisanych w wielu gatunkach: od opowiadania i poezji po prawo, proroctwo, list oraz apokalipsę. Dlatego na pierwszą lekturę lepiej wybrać kolejność, która najpierw prowadzi do Jezusa, a później pomaga zobaczyć całą historię zbawienia.

Najlepiej zacząć od jednej z Ewangelii, a nie od czytania Biblii od deski do deski. W proponowanym planie pierwsza jest Ewangelia według św. Marka, po niej Ewangelia według św. Łukasza i Dzieje Apostolskie. Następnie można przejść do pozostałych Ewangelii, najważniejszych ksiąg Starego Testamentu, listów apostolskich i dopiero później do tekstów wymagających szerszego przygotowania.

Czy istnieje jedna właściwa kolejność czytania Biblii?

Kościół zachęca wiernych do częstego czytania Pisma Świętego i przypomina, że modlitwa powinna towarzyszyć lekturze, aby stawała się ona rozmową Boga z człowiekiem (Dei verbum 25; KKK 131–133). Nie wskazuje jednak jednej obowiązkowej kolejności ksiąg dla prywatnej lektury. Można czytać Biblię w porządku kanonicznym, według chronologii wydarzeń, zgodnie z kalendarzem liturgicznym albo według przygotowanego planu.

Dla osoby początkującej najczytelniejsza jest kolejność oparta na historii zbawienia i rosnącym stopniu trudności. Jej centrum stanowi Chrystus. Nie oznacza to pomniejszania Starego Testamentu. Stary Testament przygotowuje Nowy, a Nowy odsłania pełniej sens Starego; obie części wzajemnie się wyjaśniają (KKK 121–130).

Szczególne miejsce zajmują cztery Ewangelie. Katechizm nazywa je sercem całego Pisma, ponieważ są głównym świadectwem życia i nauczania Jezusa Chrystusa (KKK 125). To najważniejszy powód, aby właśnie od nich rozpocząć.

Proponowana kolejność czytania Pisma Świętego

Poniższy plan nie jest jedynym poprawnym sposobem lektury. To praktyczna droga dla osoby, która chce przeczytać całą katolicką Biblię, ale najpierw potrzebuje poznać jej centrum i nauczyć się rozpoznawać związki między księgami.

EtapKsięgiCo pomagają zobaczyć?
1Ewangelia według św. MarkaKim jest Jezus, co czyni i do czego wzywa
2Ewangelia według św. Łukasza, Dzieje ApostolskieŻycie Jezusa i narodziny Kościoła jako jedna opowieść
3Ewangelia według św. Mateusza, Ewangelia według św. JanaWypełnienie Starego Testamentu i głębsze poznanie tajemnicy Chrystusa
4Księga Rodzaju, Księga Wyjścia, Księga Powtórzonego PrawaStworzenie, przymierze, wyzwolenie i droga Izraela
5Wybrane listy, następnie pozostałe księgi Nowego TestamentuJak pierwsze wspólnoty rozumiały wiarę i nią żyły
6Księgi historyczne Starego TestamentuDzieje Izraela, królestwo, wygnanie i powrót
7Księgi mądrościoweModlitwa, cierpienie, miłość, praca, przemijanie i codzienne wybory
8Księga Kapłańska i Księga LiczbKult, świętość oraz doświadczenie wędrówki przez pustynię
9Księgi prorockieWezwanie do nawrócenia, sprawiedliwości i wierności przymierzu
10Apokalipsa św. JanaChrześcijańska nadzieja ukazana językiem symboli

Psalmy można czytać równolegle na każdym etapie, na przykład jeden psalm po rozdziale księgi głównej. Dzięki temu poznawanie historii zbawienia od początku łączy się z modlitwą.

1. Ewangelia według św. Marka: spotkanie z Jezusem bez długiego wprowadzenia

Ewangelia według św. Marka jest najkrótszą z czterech Ewangelii. Szybko przechodzi do publicznej działalności Jezusa i prowadzi przez Jego nauczanie, cuda, spotkania z ludźmi, konflikt narastający wokół Jego osoby, mękę, śmierć i zmartwychwstanie.

To dobry początek dla kogoś, kto nie zna jeszcze biblijnych rodowodów, proroctw i realiów starożytnego Izraela. Marek nie wyjaśnia wszystkiego od razu. Stawia czytelnika przed pytaniem, które powraca w całej Ewangelii: kim naprawdę jest Jezus?

Pierwsza lektura nie musi rozwiązać każdej trudności. Warto raczej obserwować słowa i czyny Chrystusa, reakcje uczniów oraz drogę prowadzącą do krzyża. Szesnaście rozdziałów można przeczytać bez pośpiechu w nieco ponad dwa tygodnie.

2. Ewangelia według św. Łukasza i Dzieje Apostolskie: od Jezusa do pierwszego Kościoła

Ewangelia według św. Łukasza i Dzieje Apostolskie tworzą dwuczęściowe dzieło. Pierwsza księga opowiada o życiu, nauczaniu, śmierci i zmartwychwstaniu Jezusa. Druga pokazuje zesłanie Ducha Świętego, powstanie pierwszej wspólnoty, działalność apostołów oraz rozchodzenie się Ewangelii poza Jerozolimę.

Czytane jedna po drugiej pozwalają dostrzec ciągłość: Chrystus nie pozostawia po sobie tylko zbioru nauk. Gromadzi uczniów, posyła ich i działa w rodzącym się Kościele przez Ducha Świętego. Dzieje Apostolskie pomagają też lepiej zrozumieć późniejsze listy, ponieważ przedstawiają miejsca, wydarzenia i osoby związane z misją św. Pawła.

Łukasz zwraca szczególną uwagę na modlitwę, działanie Ducha Świętego, miłosierdzie, ubogich oraz ludzi pozostających na marginesie. Jego uporządkowana narracja dobrze prowadzi czytelnika, który dopiero poznaje większą opowieść Biblii.

3. Ewangelie według św. Mateusza i św. Jana: ten sam Chrystus ukazany z innej strony

Po Marku i Łukaszu łatwiej dostrzec charakter pozostałych Ewangelii. Mateusz często pokazuje związek życia Jezusa z obietnicami i obrazami Starego Testamentu. Zawiera obszerne bloki nauczania, w tym Kazanie na Górze, i pomaga zrozumieć, jak Chrystus wypełnia Boży plan.

Ewangelia według św. Jana ma inny rytm. Zatrzymuje się przy wybranych znakach, rozmowach i mowach Jezusa. Od pierwszych zdań kieruje uwagę na tajemnicę Słowa, które stało się ciałem. Warto czytać ją wolniej, ponieważ pojedyncze obrazy, takie jak światło, woda, chleb, pasterz czy winny krzew, rozwijają swoje znaczenie w kolejnych rozdziałach.

Cztery Ewangelie nie są czterema identycznymi relacjami. Każda wiernie świadczy o tym samym Jezusie, ale czyni to we właściwy sobie sposób. Dopiero ich wspólna lektura pozwala szerzej zobaczyć Jego osobę i nauczanie.

4. Księga Rodzaju, Księga Wyjścia i Księga Powtórzonego Prawa: fundament historii zbawienia

Po poznaniu Ewangelii można wrócić do początku Biblii. Księga Rodzaju opowiada o stworzeniu, wejściu grzechu w ludzką historię, przymierzu z Noem oraz dziejach Abrahama, Izaaka, Jakuba i Józefa. Nie wszystkie rozdziały należą do tego samego gatunku literackiego, dlatego opisów stworzenia nie należy czytać tak, jak współczesnego podręcznika przyrodniczego. Tekst mówi przede wszystkim o Bogu, człowieku, stworzeniu, grzechu i obietnicy zbawienia.

Księga Wyjścia prowadzi przez niewolę w Egipcie, powołanie Mojżesza, Paschę, przejście przez morze, zawarcie przymierza i drogę ku Ziemi Obiecanej. Jej obrazy powracają w Ewangeliach, liturgii i nauczaniu o zbawieniu. Bez niej trudniej zrozumieć między innymi znaczenie Paschy, przymierza, baranka i wyzwolenia.

Księga Powtórzonego Prawa przypomina przymierze przed wejściem Izraela do Ziemi Obiecanej. Pokazuje, że posłuszeństwo Bogu nie ma być tylko zewnętrznym wypełnianiem przepisów, lecz odpowiedzią całego człowieka. Jest też ważnym punktem odniesienia dla ksiąg historycznych i prorockich.

Na tym etapie można odłożyć Księgę Kapłańską oraz Księgę Liczb na później. Nie dlatego, że są mniej natchnione lub nieważne, lecz dlatego, że przepisy dotyczące kultu, czystości i organizacji wspólnoty wymagają lepszego poznania świata Starego Testamentu.

Psalmy jako modlitwa towarzysząca całej lekturze

Księgi Psalmów nie trzeba czytać od razu jednym ciągiem. Lepiej pozwolić, aby towarzyszyła kolejnym etapom. Psalmy zawierają uwielbienie i wdzięczność, ale także skargę, lęk, poczucie opuszczenia, prośbę o przebaczenie oraz wołanie o sprawiedliwość.

Dzięki nim człowiek uczy się przynosić Bogu prawdziwe życie, a nie tylko starannie dobrane religijne uczucia. Nie każdy psalm stanie się od razu osobistą modlitwą. Niektóre wersety są trudne i trzeba czytać je w kontekście całego objawienia, zwłaszcza w świetle Chrystusa.

Prosty rytm może wyglądać tak: jeden rozdział aktualnie czytanej księgi i jeden psalm. Gdy psalm jest długi, wystarczy jego wyraźnie wyodrębniona część.

5. Od prostszych listów do pełniejszego poznania Nowego Testamentu

Listy apostolskie pokazują, jak wiara w Chrystusa kształtowała życie pierwszych wspólnot. Nie są jednak luźnymi zbiorami sentencji. Powstawały w konkretnych sytuacjach: odpowiadały na spory, pytania, błędy, prześladowania i problemy moralne. Dobrze więc przed lekturą sprawdzić, kto pisze, do kogo i w jakim celu.

Na początek można wybrać krótsze i bardziej bezpośrednie pisma:

  1. List św. Jakuba – o wierze widocznej w postępowaniu;
  2. List do Filipian – o więzi z Chrystusem, pokorze i radości pośród trudności;
  3. Pierwszy List św. Piotra – o nadziei i wierności w doświadczeniu próby;
  4. Pierwszy List św. Jana – o wierze w Chrystusa, miłości i rozeznawaniu prawdy;
  5. List do Efezjan – o łasce, Kościele i nowym życiu w Chrystusie.

Później warto przejść do Pierwszego i Drugiego Listu do Koryntian, Listu do Rzymian, pozostałych listów św. Pawła, Listu do Hebrajczyków oraz pozostałych listów katolickich. List do Rzymian ma ogromne znaczenie, ale nie musi być pierwszym listem, ponieważ jego argumentacja jest gęsta i odwołuje się do wielu tematów Starego Testamentu.

6. Księgi historyczne: obietnica, królestwo, upadek i powrót

Księgi historyczne najlepiej czytać jako kolejne odsłony dziejów Izraela. Główny ciąg narracji tworzą: Księga Jozuego, Księga Sędziów, Księga Rut, Pierwsza i Druga Księga Samuela oraz Pierwsza i Druga Księga Królewska. Prowadzą od wejścia do Ziemi Obiecanej przez czas sędziów i monarchii aż do podziału królestwa, jego upadku i wygnania.

Następnie można przeczytać Pierwszą i Drugą Księgę Kronik, Księgę Ezdrasza i Księgę Nehemiasza. Kroniki ponownie opowiadają część znanych wydarzeń, ale czynią to z innej perspektywy. Ezdrasz i Nehemiasz pokazują powrót z wygnania oraz odbudowę życia religijnego i wspólnotowego.

Do tego etapu należą również opowiadania o wierności, odwadze i Bożej opatrzności: Księga Tobiasza, Księga Judyty i Księga Estery. Pierwsza i Druga Księga Machabejska wprowadzają natomiast w wydarzenia ważne dla zrozumienia późniejszej historii Izraela.

Nie każda decyzja bohaterów jest wzorem do naśladowania. Biblia potrafi opowiadać o ludzkim grzechu bez jego pochwalania. Dlatego trzeba odróżniać to, co tekst opisuje, od tego, co rzeczywiście przedstawia jako zgodne z wolą Boga.

7. Księgi mądrościowe: wiara pośród zwyczajnego życia i trudnych pytań

Po poznaniu głównego nurtu historii łatwiej wejść w księgi mądrościowe. Księga Przysłów zbiera krótkie obserwacje dotyczące postępowania, pracy, słów, relacji i roztropności. Nie każda sentencja jest bezwarunkową obietnicą; przysłowia opisują zwykle prawidłowości życia, a nie mechanizm gwarantujący określony skutek.

Księga Koheleta stawia pytania o przemijanie i granice ludzkich wysiłków. Księga Mądrości oraz Mądrość Syracha łączą refleksję nad codziennym życiem z wiernością Bogu. Księga Hioba mierzy się z cierpieniem człowieka sprawiedliwego i sprzeciwia się prostemu przekonaniu, że każde nieszczęście musi być bezpośrednią karą za osobisty grzech.

Pieśń nad Pieśniami jest poezją miłosną, którą tradycja Kościoła odczytuje również w odniesieniu do miłości Boga i Jego ludu. Jej symboliczna lektura nie usuwa jednak podstawowego sensu ludzkiej miłości przedstawionej w tekście.

8. Księga Kapłańska i Księga Liczb: trudniejsze części Pięcioksięgu

Po lekturze Ewangelii, fundamentów Starego Testamentu i ksiąg historycznych można wrócić do dwóch pominiętych części Pięcioksięgu. Księga Kapłańska zawiera przepisy dotyczące ofiar, kapłaństwa, czystości i świętości. Dla chrześcijanina ważne jest czytanie jej w kontekście przymierza oraz w świetle Chrystusa, bez mechanicznego przenoszenia dawnych przepisów na życie Kościoła.

Księga Liczb łączy spisy i regulacje z opowiadaniem o wędrówce przez pustynię. Pokazuje niewierność ludu, cierpliwość Boga, konsekwencje buntu i dalsze prowadzenie ku spełnieniu obietnicy. Fragmenty, które na początku wydają się nużące, stają się czytelniejsze, gdy znamy już większą opowieść.

Trudność tych ksiąg nie jest powodem, aby je skreślać. To raczej znak, że potrzebują komentarza, cierpliwości i znajomości miejsca, jakie zajmują w historii zbawienia.

9. Prorocy: nie przepowiednie oderwane od historii, lecz wezwanie Boga

Księgi prorockie łatwo czytać jak zaszyfrowany opis dalekiej przyszłości. Prorocy przemawiali jednak najpierw do konkretnych ludzi i wspólnot. Nazywali grzech, bronili sprawiedliwości, ostrzegali przed skutkami niewierności, przypominali przymierze i podtrzymywali nadzieję.

Dobrym wejściem mogą być krótsze księgi: Amosa, Ozeasza, Micheasza, Jonasza i Malachiasza. Później można przejść do Izajasza, Jeremiasza wraz z Lamentacjami i Księgą Barucha, następnie do Ezechiela, Daniela oraz pozostałych proroków mniejszych.

Znajomość dziejów Izraela pomaga rozpoznać, czy dana wypowiedź wiąże się z podziałem królestwa, zagrożeniem ze strony Asyrii, niewolą babilońską czy powrotem z wygnania. Dopiero na tym tle można właściwie dostrzegać, jak Stary Testament przygotowuje przyjście Chrystusa, unikając przypadkowego dopasowywania każdego zdania do współczesnych wydarzeń.

10. Apokalipsa św. Jana: księga nadziei, nie religijny szyfr

Apokalipsa św. Jana najlepiej sprawdza się jako późniejszy etap lektury. Jest mocno zakorzeniona w obrazach Starego Testamentu, zwłaszcza w księgach prorockich, i posługuje się językiem apokaliptycznym pełnym symboli. Bez tego przygotowania łatwo zamienić ją w katalog sensacyjnych przepowiedni.

Księga była skierowana do chrześcijan doświadczających ucisku i próby. Pokazuje powagę walki ze złem, wzywa do wierności oraz ogłasza ostateczne zwycięstwo Boga. Jej centrum nie stanowi obliczanie dat końca świata, lecz Chrystus, który zwycięża.

Warto czytać Apokalipsę z dobrym katolickim komentarzem i w łączności z innymi księgami Biblii. Pojedynczego symbolu nie należy wyjaśniać w oderwaniu od całości.

Dlaczego nie zawsze warto czytać Biblię od Księgi Rodzaju do Apokalipsy?

Porządek ksiąg w Biblii ma znaczenie i warto go poznać. Nie jest jednak kolejnością rosnącej łatwości ani prostą chronologią wydarzeń. Po fascynujących opowiadaniach Księgi Rodzaju i Wyjścia szybko trafimy na prawo rytualne, spisy oraz teksty wymagające wiedzy o starożytnym kulcie.

Czytanie od pierwszej do ostatniej strony może być wartościowym celem na później. Na początku bywa jednak podobne do wejścia w wielką bibliotekę i sięgnięcia po książki wyłącznie według ustawienia na półce. Plan oparty na centrum i kontekście nie omija trudnych ksiąg, lecz przygotowuje do ich lepszego zrozumienia.

Czy czytać Pismo Święte chronologicznie?

Plan chronologiczny próbuje zestawić teksty według czasu opisywanych wydarzeń albo przypuszczalnej daty ich powstania. Może pomóc zobaczyć historię Izraela oraz umieścić psalmy i proroctwa obok wydarzeń, do których się odnoszą. Wymaga jednak częstego przechodzenia między księgami, a datowanie części tekstów jest przedmiotem badań i dyskusji.

Dla pierwszej lektury prostszy jest plan księgami. Chronologia dobrze sprawdza się przy kolejnym czytaniu, gdy główne osoby, miejsca i etapy historii zbawienia są już znane.

Jak czytać, aby nie zatrzymać się po kilku dniach?

Nie trzeba od razu przyjmować celu „cała Biblia w rok”. Dla jednej osoby jeden rozdział dziennie będzie naturalnym rytmem, dla innej lepsze okaże się piętnaście minut kilka razy w tygodniu. Ważniejsze od liczby stron jest połączenie regularności z uważnością.

Pomocny może być prosty rytm:

  1. krótka modlitwa o światło Ducha Świętego;
  2. przeczytanie jednego rozdziału lub zamkniętego fragmentu;
  3. zauważenie, co tekst mówi o Bogu, człowieku i historii zbawienia;
  4. zapisanie jednego pytania albo zdania, do którego warto wrócić;
  5. sprawdzenie trudnego miejsca w przypisach lub katolickim komentarzu.

Modlitwa nie zastępuje poznawania kontekstu, a komentarz nie zastępuje osobistego spotkania ze słowem. W katolickiej lekturze potrzebne są zarówno rozum, jak i wiara, osobista modlitwa oraz odczytywanie Pisma w żywej Tradycji Kościoła (KKK 109–119).

Co zrobić, gdy fragment jest niezrozumiały albo odpychający?

W Biblii znajdują się opisy przemocy, wojny, grzechu, surowych kar oraz praktyk bardzo odległych od współczesnego świata. Nie trzeba udawać, że nie budzą pytań. Nie warto też budować obrazu Boga na podstawie jednego wersetu wyjętego z opowieści.

Najpierw należy sprawdzić gatunek tekstu, jego historyczny kontekst, adresatów oraz miejsce w całej historii zbawienia. Pomagają przypisy, wprowadzenia do ksiąg i uznane komentarze katolickie. Przy poważniejszej trudności dobrym krokiem jest rozmowa z księdzem albo osobą przygotowaną do wyjaśniania Pisma.

Można pozostawić przy fragmencie znak zapytania i iść dalej. Niezrozumienie jednego miejsca nie unieważnia całej lektury. Czasem odpowiedź przychodzi po poznaniu innych ksiąg, a czasem wymaga cierpliwego studium.

W jakiej kolejności czytać Pismo Święte? Najczęstsze pytania

Kolejność ksiąg ma pomagać w poznawaniu Biblii, a nie zamieniać lekturę w zadanie wykonywane pod presją. Poniższe odpowiedzi porządkują najczęstsze wątpliwości pojawiające się na początku.

Od którego Testamentu zacząć czytanie Biblii?

Na początek najlepiej przeczytać jedną z Ewangelii, ponieważ Jezus Chrystus jest centrum chrześcijańskiej lektury Pisma, a Ewangelie zajmują w nim szczególne miejsce. Nie oznacza to rezygnacji ze Starego Testamentu. Po pierwszych Ewangeliach warto przejść do Księgi Rodzaju i Księgi Wyjścia, aby poznać początki historii zbawienia.

Którą Ewangelię przeczytać jako pierwszą?

Dobrym pierwszym wyborem jest Ewangelia według św. Marka, ponieważ jest krótka i ma dynamiczną narrację. Równie dobrym początkiem może być Ewangelia według św. Łukasza, szczególnie jeśli po niej od razu zostaną przeczytane Dzieje Apostolskie. Nie ma kościelnego nakazu rozpoczynania od jednej konkretnej Ewangelii.

Czy można czytać kilka ksiąg jednocześnie?

Tak, jeżeli taki rytm pomaga zachować uważność. Można czytać jedną księgę narracyjną jako główną, a równolegle Psalmy albo krótszy list apostolski. Zbyt częste przeskakiwanie między wieloma tekstami utrudnia jednak zauważenie toku opowieści i argumentacji.

Czy czytania z dnia podczas Mszy wystarczą do poznania całej Biblii?

Czytania liturgiczne pozwalają słuchać Pisma w rytmie roku kościelnego i w związku z celebracją misterium Chrystusa. Są ważną częścią życia katolika, ale lekcjonarz nie jest planem systematycznej lektury wszystkich 73 ksiąg i każdego ich fragmentu. Dobrze łączyć liturgię słowa z osobistym czytaniem całych ksiąg.

Czy Apokalipsę można przeczytać wcześniej?

Można, ale bez znajomości Ewangelii, ksiąg prorockich i symboliki Starego Testamentu łatwo ją błędnie zrozumieć. Dlatego w planie dla początkujących lepiej umieścić ją na końcu. Nie jest to zakaz, lecz praktyczna wskazówka.

Ile rozdziałów Biblii czytać dziennie?

Nie istnieje jedna liczba odpowiednia dla wszystkich. Na początku jeden rozdział dziennie pozwala zachować ciągłość bez pośpiechu. Przy dłuższych rozdziałach lub tekstach poetyckich lepiej przeczytać krótszy, zamknięty fragment i poświęcić czas na jego zrozumienie.

Czy trzeba korzystać z komentarza biblijnego?

Nie każdy prosty fragment wymaga rozbudowanego opracowania, ale przypisy i dobry komentarz są bardzo pomocne przy tekstach prawnych, prorockich, apokaliptycznych oraz historycznie trudnych. Warto korzystać z wydania katolickiego zawierającego wprowadzenia do ksiąg i objaśnienia.

Kolejność ma prowadzić do spotkania, a nie tylko do ukończenia planu

Przeczytanie wszystkich 73 ksiąg jest wartościowym celem, lecz samo odhaczanie kolejnych rozdziałów nie wyczerpuje sensu lektury. Biblia nie została dana wyłącznie po to, aby znać jej treść. Prowadzi do poznania Bożego działania, słuchania Chrystusa i odpowiadania wiarą.

Na początek wystarczy otworzyć Ewangelię według św. Marka i przeczytać pierwszy rozdział. Później kolejny. Bez pośpiechu i bez oczekiwania, że każde zdanie natychmiast stanie się jasne. Dobra kolejność pomaga nie zgubić centrum Pisma, ale najważniejsza pozostaje wierność słuchaniu słowa Bożego.

Podstawa biblijna i kościelna: Łk 1,1–4; Łk 24,25–27; Dz 1,1–2; 2 Tm 3,14–17; Sobór Watykański II, konstytucja Dei verbum 12, 18, 21, 25; KKK 101–141.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *