Skład Apostolski wielu z nas zna od dzieciństwa. Słowa wracają podczas różańca, nabożeństw, pacierza i liturgii, więc łatwo wypowiedzieć je z pamięci szybciej, niż zdążymy pomyśleć o ich sensie. Tymczasem każde zdanie Credo niesie konkretną prawdę: o Bogu, Jezusie Chrystusie, Duchu Świętym, Kościele, przebaczeniu i życiu, którego śmierć nie zakończy.
Spis treści
Skład Apostolski jest krótkim wyznaniem najważniejszych prawd wiary chrześcijańskiej. Nie powstał jako teoria opisująca Boga z bezpiecznej odległości. Gdy mówimy „Wierzę”, osobiście odpowiadamy Temu, który pierwszy się objawił. Poniższa interpretacja Składu Apostolskiego wyjaśnia kolejne zdania i pokazuje, dlaczego ich sens sięga znacznie dalej niż znajomość modlitwy na pamięć.
Co to jest Skład Apostolski?
Słowo Credo pochodzi z łaciny i znaczy „wierzę”. W Kościele tak nazywa się wyznanie wiary, czyli uporządkowane przedstawienie prawd, które chrześcijanie przyjmują i wspólnie głoszą. Katechizm nazywa takie formuły również „symbolami wiary” (KKK 185-188).
Skład Apostolski jest jednym z dwóch najważniejszych wyznań wiary obecnych w życiu Kościoła obok Symbolu Nicejsko-Konstantynopolitańskiego. Nazywa się apostolskim, ponieważ wiernie streszcza wiarę przekazaną przez Apostołów. Jest starożytnym symbolem chrzcielnym Kościoła rzymskiego, a jego układ wyrasta z wiary w Ojca, Syna i Ducha Świętego (KKK 189-194).
Nazwa nie oznacza, że Dwunastu Apostołów usiadło razem i każdy dopisał po jednym zdaniu. Tradycyjne wyliczenie dwunastu artykułów podkreśla apostolski charakter całej wiary, lecz sam tekst kształtował się w życiu i nauczaniu pierwotnego Kościoła. Jego treść pozostaje zakorzeniona w Piśmie Świętym i Tradycji apostolskiej.
Tekst Składu Apostolskiego
Wierzę w Boga Ojca wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi. I w Jezusa Chrystusa, Syna Jego Jedynego, Pana naszego, który się począł z Ducha Świętego, narodził się z Maryi Panny, umęczon pod Ponckim Piłatem, ukrzyżowan, umarł i pogrzebion, zstąpił do piekieł, trzeciego dnia zmartwychwstał, wstąpił na niebiosa, siedzi po prawicy Boga Ojca wszechmogącego, stamtąd przyjdzie sądzić żywych i umarłych. Wierzę w Ducha Świętego, święty Kościół powszechny, świętych obcowanie, grzechów odpuszczenie, ciała zmartwychwstanie, żywot wieczny. Amen.
Credo ma budowę trynitarną. Pierwsza część mówi o Bogu Ojcu i dziele stworzenia, druga o Jezusie Chrystusie i odkupieniu, a trzecia o Duchu Świętym, Kościele oraz darze życia wiecznego. Poszczególne artykuły nie są luźną listą. Razem opowiadają historię zbawienia, od stworzenia świata po jego ostateczne spełnienie w Bogu.
„Wierzę w Boga Ojca wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi”
„Wierzę w Boga”
Pierwsze słowo jest wypowiedziane w liczbie pojedynczej. Wiara Kościoła staje się moim osobistym wyznaniem. „Wierzę” nie znaczy jedynie: uznaję, że Bóg istnieje. W języku wiary oznacza także zaufanie Bogu i powierzenie Mu siebie. Przyjmujemy za prawdę to, co objawił, ponieważ On sam jest prawdomówny (KKK 142-150).
Nie wierzymy jednak samotnie. Credo otrzymujemy od Kościoła, wypowiadamy razem z nim i w tej samej wierze zostaliśmy ochrzczeni. Osobista odpowiedź nie tworzy własnej wersji chrześcijaństwa. Włącza nas we wspólne wyznanie przekazywane od czasów apostolskich.
„Ojca wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi”
Bóg jest Ojcem odwiecznie, ponieważ odwiecznie jest Ojcem Syna. Przez Chrystusa daje nam udział w swoim życiu i przyjmuje nas jako przybrane dzieci. Jego ojcostwa nie należy mierzyć doświadczeniem własnego domu. To ziemskie ojcostwo ma odnajdywać swój wzór w Bogu, nie odwrotnie.
Wszechmoc Boga nie jest samowolną siłą. Pozostaje zgodna z Jego miłością, mądrością i prawdą. Najpełniej objawia się w stworzeniu, przebaczeniu grzechów oraz zmartwychwstaniu Chrystusa (KKK 268-278).
„Niebo i ziemia” oznaczają całe stworzenie, rzeczywistość widzialną i niewidzialną. Świat nie jest Bogiem ani przypadkowym bytem pozostawionym samemu sobie. Zawdzięcza istnienie Stwórcy, a wszystko, co Bóg stworzył, jest z natury dobre (KKK 279-324). Wiara w stworzenie nie rozstrzyga metod nauk przyrodniczych. Odpowiada na głębsze pytania o pierwsze źródło istnienia, sens oraz cel świata.
„I w Jezusa Chrystusa, Syna Jego Jedynego, Pana naszego”
Imiona i tytuły Jezusa mówią, kim On jest
Jezus znaczy „Bóg zbawia”. Chrystus to Mesjasz, czyli Namaszczony, zapowiedziany przez Boga i posłany, aby dokonać zbawienia. Gdy nazywamy Go Jedynym Synem, wyznajemy Jego wyjątkową, odwieczną relację z Ojcem. Nie jest jednym z wielu nauczycieli religijnych ani stworzeniem wyniesionym ponad inne stworzenia. Jest prawdziwym Synem Bożym (KKK 430-445).
Słowa „Pan nasz” mają jeszcze mocniejszy sens, niż podpowiada współczesny język. W biblijnym wyznaniu tytuł „Pan” odnosi się do boskiej władzy. Mówiąc tak o Jezusie, Kościół wyznaje Jego Boskość. Jednocześnie uznaje, że do Chrystusa należy ostatnie słowo o naszym życiu (KKK 446-451).
„Który się począł z Ducha Świętego, narodził się z Maryi Panny”
Syn Boży naprawdę stał się człowiekiem. Jezus Chrystus jest prawdziwym Bogiem i prawdziwym człowiekiem, jedną Osobą Boską w dwóch naturach: Boskiej i ludzkiej. Nie przestał być Bogiem, gdy przyjął ciało, ani nie miał jedynie pozoru człowieczeństwa (KKK 456-483).
Poczęcie Jezusa dokonało się za sprawą Ducha Świętego, bez udziału ziemskiego ojca. Maryja przyjęła Boże słowo w wierze i została Matką Syna Bożego według Jego człowieczeństwa. Określenie „Maryja Panna” wyznaje rzeczywiste dziewicze poczęcie Chrystusa (KKK 484-511). W centrum tego artykułu stoi działanie Boga i tajemnica Wcielenia, ale jest w nim również odpowiedź Maryi, która dobrowolnie powiedziała Bogu „tak”.
Męka, śmierć i zwycięstwo Chrystusa
„Umęczon pod Ponckim Piłatem, ukrzyżowan, umarł i pogrzebion”
Słowo „umęczon” jest dawną formą językową. Oznacza, że Jezus cierpiał mękę. Wzmianka o Poncjuszu Piłacie osadza to wyznanie w konkretnej historii. Chrześcijaństwo nie mówi o symbolicznym bohaterze żyjącym poza czasem, lecz o Jezusie skazanym na śmierć pod władzą rzymskiego namiestnika.
Krzyż nie był wypadkiem, który zniweczył misję Jezusa. Chrystus dobrowolnie oddał życie za grzechy wszystkich, wypełniając zbawczy zamysł Ojca. Nie wolno przy tym obciążać zbiorową winą za Jego śmierć wszystkich Żydów żyjących wtedy ani tym bardziej Żydów późniejszych pokoleń (KKK 595-598).
Słowa „umarł i pogrzebion” podkreślają realność śmierci. Jezus nie omdlał, nie odegrał cierpienia i nie porzucił ludzkiego ciała. Syn Boży wszedł w śmierć naprawdę, a Jego pogrzeb potwierdza, że przeszedł całą ludzką drogę aż do grobu (KKK 619-630).
„Zstąpił do piekieł”
To jedno z najczęściej mylnie rozumianych zdań Credo. Użyte tu słowo „piekła” nie oznacza piekła potępionych. Chodzi o krainę zmarłych, nazywaną w Biblii Szeolem lub Hadesem, w której zmarli oczekiwali na Odkupiciela.
Jezus nie zstąpił tam, aby cierpieć dalszą karę ani wyzwolić potępionych. Zstąpił jako Zbawiciel i otworzył sprawiedliwym, którzy umarli przed Nim, dostęp do nieba. Artykuł ten potwierdza zarazem, że Chrystus rzeczywiście umarł, a Jego zwycięstwo dotarło do samej głębi śmierci (KKK 632-637).
„Trzeciego dnia zmartwychwstał”
Zmartwychwstanie Jezusa jest wydarzeniem rzeczywistym. Grób pozostał pusty, a uczniowie spotkali żyjącego Pana. Chrystus powstał w swoim ciele, lecz Jego ciało zostało przemienione i nie podlegało już śmierci. Nie był to powrót do wcześniejszego życia, taki jak wskrzeszenie Łazarza (KKK 638-658).
Bez zmartwychwstania krzyż można byłoby uznać za ostateczną klęskę. Tymczasem Ojciec potwierdził posłannictwo Syna, a śmierć została pokonana. Zmartwychwstanie jest także zapowiedzią naszego przyszłego zmartwychwstania.
„Wstąpił na niebiosa, siedzi po prawicy Boga Ojca wszechmogącego”
Wniebowstąpienie oznacza, że Chrystus w swoim uwielbionym człowieczeństwie wszedł do chwały Ojca. Nie porzucił uczniów ani nie przestał działać w Kościele. Otworzył nam drogę do Ojca, wstawia się za nami i pozostaje obecny w sposób odpowiadający Jego wywyższeniu (KKK 659-667).
„Siedzi po prawicy” nie opisuje miejsca na tronie ustawionym obok innego tronu. Jest biblijnym obrazem chwały, równości w Boskiej godności oraz królewskiej władzy Chrystusa. Ten, którego ludzie osądzili i ukrzyżowali, jest Panem historii.
„Stamtąd przyjdzie sądzić żywych i umarłych”
Historia zmierza ku spotkaniu z Chrystusem. Jezus powróci w chwale, a Jego sąd obejmie wszystkich: tych, którzy będą wtedy żyli, i tych, którzy wcześniej umarli. Odsłoni prawdę o postępowaniu każdego oraz o przyjęciu albo odrzuceniu łaski (KKK 668-682).
Sąd Boży nie przeczy miłosierdziu. Sędzią jest Ten sam Chrystus, który oddał za nas życie, a prawda o sądzie mówi również, że zło, krzywda i wierność nie zostaną na końcu zrównane. Miłosierdzie jest darem, nie zgodą na obojętność wobec dobra i zła.
„Wierzę w Ducha Świętego”
Duch Święty nie jest bezosobową mocą
Duch Święty jest trzecią Osobą Trójcy Świętej, prawdziwym Bogiem razem z Ojcem i Synem. Działał w historii zbawienia, mówił przez proroków, zstąpił na Maryję, objawił się podczas chrztu Jezusa i został posłany Kościołowi. To On daje wiarę, uświęca i jednoczy nas z Chrystusem (KKK 683-747).
Credo nie opisuje szczegółowo wszystkich dzieł Ducha. Kolejne artykuły pokazują jednak ich owoce: Kościół, wspólnotę świętych, przebaczenie grzechów, zmartwychwstanie i życie wieczne.
Kościół, przebaczenie i życie, które się nie kończy
„Święty Kościół powszechny”
Kościół jest święty, ponieważ jego źródłem jest święty Bóg, jego Głową jest Chrystus, a Duch Święty w nim działa. Świętość Kościoła nie oznacza bezgrzeszności wszystkich jego członków. Grzechy chrześcijan są realne i ranią wspólnotę, lecz nie unieważniają świętości darów powierzonych Kościołowi: Ewangelii, sakramentów i działania łaski (KKK 823-829).
Słowo „powszechny” odpowiada określeniu „katolicki” i znaczy „uniwersalny” lub „według całości”. Kościół głosi całą wiarę, otrzymał pełnię środków zbawienia i jest posłany do wszystkich narodów. Nie jest wspólnotą przeznaczoną dla jednego kraju, języka czy warstwy społecznej (KKK 830-856).
W Credo mówimy, że wierzymy „w” Boga Ojca, Syna i Ducha Świętego, natomiast wyznajemy święty Kościół jako dzieło Boga i wspólnotę, w której On działa. Kościół nie zajmuje miejsca Boga. Prowadzi do Niego, przekazuje otrzymaną wiarę i sprawuje sakramenty ustanowione przez Chrystusa.
„Świętych obcowanie”
Dawne słowo „obcowanie” oznacza tutaj wspólnotę, więź i udział w tych samych dobrach. Katechizm wskazuje dwa nierozdzielne znaczenia tej formuły: wspólnotę w rzeczach świętych oraz wspólnotę świętych osób (KKK 946-962).
Do pierwszego znaczenia należą wspólna wiara, sakramenty, charyzmaty, dobra duchowe i miłość. To, co otrzymujemy od Chrystusa, nie jest prywatnym skarbem zamkniętym dla innych. Dobro jednego członka służy całemu Ciału Chrystusa, podobnie jak grzech rani wspólnotę.
Drugie znaczenie obejmuje więź całego Kościoła: wierzących pielgrzymujących na ziemi, zmarłych poddawanych oczyszczeniu oraz zbawionych przebywających w niebie. Dlatego chrześcijanie proszą świętych o wstawiennictwo i modlą się za zmarłych. Chrystus pozostaje jedynym Pośrednikiem zbawienia, a wzajemna modlitwa członków Jego Ciała uczestniczy w tej jedynej więzi z Nim.
„Grzechów odpuszczenie”
Jezus umarł i zmartwychwstał dla naszego zbawienia. Przebaczenie grzechów nie opiera się na udawaniu, że zło nie miało znaczenia, lecz na ofierze Chrystusa. Kościół otrzymał od Niego misję głoszenia nawrócenia oraz odpuszczenia grzechów.
Pierwszym sakramentem odpuszczenia grzechów jest chrzest. Grzechy popełnione po chrzcie mogą zostać odpuszczone w sakramencie pokuty i pojednania. Źródłem przebaczenia zawsze pozostaje Bóg, który działa przez Chrystusa w Duchu Świętym i posługuje się sakramentalną posługą Kościoła (KKK 976-987). Żaden grzech nie jest większy od Bożego miłosierdzia, jeśli grzesznik żałuje, nawraca się i przyjmuje przebaczenie.
„Ciała zmartwychwstanie”
Chrześcijańska nadzieja nie kończy się na przekonaniu, że dusza trwa po śmierci. Credo zapowiada, że Bóg wskrzesi także nasze śmiertelne ciała. Nie chodzi o reinkarnację ani o zwykłe przywrócenie obecnej biologicznej kondycji. Zmartwychwstaniemy jako ci sami ludzie, lecz w ciele przemienionym, na wzór zmartwychwstałego Chrystusa (KKK 988-1019).
Nie potrafimy opisać, jak dokona się ta przemiana. Kościół naucza jednak jasno, że zbawienie obejmuje całą osobę. Ciało nie jest więzieniem duszy ani niepotrzebną powłoką do odrzucenia. Ma udział w godności osoby i jest przeznaczone do zmartwychwstania.
„Żywot wieczny”
„Żywot” jest dawnym określeniem życia. Życie wieczne oznacza pełne i nieutracalne zjednoczenie z Bogiem, który jest ostatecznym celem człowieka. Zaczyna się już teraz przez łaskę, ale osiągnie spełnienie po śmierci i zmartwychwstaniu.
Po śmierci każdy staje przed Chrystusem na sądzie szczegółowym. Kościół naucza o niebie, potrzebnym niektórym zmarłym oczyszczeniu oraz realnej możliwości wiecznego odrzucenia Boga. Na końcu nastąpi zmartwychwstanie umarłych, Sąd Ostateczny oraz odnowienie stworzenia (KKK 1020-1060). Credo kończy się więc nie ucieczką od świata, lecz nadzieją, że Bóg doprowadzi swoje dzieło do pełni.
„Amen” oznacza osobiste potwierdzenie
Ostatnie słowo nie jest jedynie tradycyjnym zakończeniem modlitwy. „Amen” znaczy: tak jest, to prawda, na tym opieram życie. Łączy się z pierwszym „Wierzę” i pieczętuje całe wyznanie (KKK 1061-1065).
Można znać wszystkie artykuły Credo, a nadal przechodzić obok nich bez uwagi. Świadome „Amen” jest zgodą, aby prawda o stworzeniu, odkupieniu, przebaczeniu i zmartwychwstaniu kształtowała codzienne decyzje. Nie oznacza, że zniknęły wszystkie pytania. Wiara szuka zrozumienia, lecz najpierw odpowiada Bogu zaufaniem.
Dlaczego warto wracać do Credo powoli?
Skład Apostolski jest krótki, ale obejmuje całą drogę wiary. Gdy trudno skupić się na pełnym tekście, można przez kilka dni zatrzymywać się przy jednym artykule. Jednego dnia przy słowach o Ojcu, następnego przy Wcieleniu, później przy krzyżu, zmartwychwstaniu albo przebaczeniu. Taki rytm nie zastępuje modlitwy Credo. Pozwala odzyskać sens zdań, które przez częste powtarzanie mogły spowszednieć.
Pomocne jest również zestawianie kolejnych słów z życiem. Wiara w Stwórcę dotyczy sposobu traktowania świata i własnego ciała. Wyznanie przebaczenia pyta o gotowość do nawrócenia. Oczekiwanie zmartwychwstania zmienia spojrzenie na chorobę, śmierć i żałobę. Credo pozostaje nauką Kościoła, a zarazem odsłania, komu ufamy i dokąd zmierzamy.
Najczęstsze pytania o Skład Apostolski
Niektóre określenia Credo brzmią dziś archaicznie, a inne łatwo odczytać niezgodnie z nauczaniem Kościoła. Poniżej wyjaśniamy najczęstsze wątpliwości w krótkiej formie.
Czy Credo i Skład Apostolski oznaczają to samo?
Słowo „Credo” oznacza wyznanie wiary i może odnosić się zarówno do Składu Apostolskiego, jak i do Symbolu Nicejsko-Konstantynopolitańskiego. W codziennym języku często używa się go jako nazwy jednego z tych tekstów. Skład Apostolski jest więc Credo, ale nie każdym Credo jest Skład Apostolski.
Czy Skład Apostolski napisali Apostołowie?
Nie w znaczeniu wspólnie zredagowanego dokumentu, w którym każdy z Dwunastu ułożył jedno zdanie. Kościół nazywa go apostolskim, ponieważ wiernie streszcza wiarę Apostołów. Jego formuła wyrosła ze starożytnego wyznania chrzcielnego Kościoła rzymskiego.
Czy „zstąpił do piekieł” znaczy, że Jezus trafił do piekła potępionych?
Nie. „Piekła” oznaczają tutaj krainę zmarłych. Chrystus zstąpił do niej jako Zbawiciel, aby ogłosić swoje zwycięstwo i otworzyć niebo sprawiedliwym oczekującym na odkupienie. Nie poszedł tam, aby cierpieć karę potępienia.
Co znaczy „świętych obcowanie”?
To wspólnota w świętych dobrach, zwłaszcza w wierze i sakramentach, oraz więź wszystkich należących do Chrystusa. Obejmuje wiernych na ziemi, zmarłych przechodzących oczyszczenie i zbawionych w niebie.
Dlaczego mówimy o „ciała zmartwychwstaniu”, skoro dusza jest nieśmiertelna?
Ponieważ Bóg zbawia całą osobę. Po śmierci dusza zostaje oddzielona od ciała, ale przy zmartwychwstaniu Bóg da życie również ciału, przemieniając je. Chrześcijańska nadzieja nie jest więc wiarą w samo dalsze istnienie duszy.
Czym Skład Apostolski różni się od Credo Nicejsko-Konstantynopolitańskiego?
Oba wyznania głoszą tę samą wiarę. Skład Apostolski jest krótszy i wyrasta ze starożytnej tradycji chrzcielnej Kościoła rzymskiego. Symbol Nicejsko-Konstantynopolitański został ukształtowany przez pierwsze sobory powszechne i szerzej wyjaśnia zwłaszcza Boskość Syna oraz Ducha Świętego (KKK 194-196).
Skład Apostolski jest mapą wiary, ale prowadzi do spotkania
Credo porządkuje prawdy, które łatwo rozdzielić w codziennym myśleniu. Stworzenie łączy z odkupieniem, krzyż ze zmartwychwstaniem, działanie Ducha z Kościołem, a przebaczenie z przyszłym życiem. Dzięki temu chrześcijańska wiara nie rozpada się na kilka pobożnych przekonań.
Kiedy wypowiadamy Skład Apostolski świadomie, wracamy do chrztu i wspólnej wiary Kościoła. Mówimy Bogu, że przyjmujemy Jego dzieło od początku do końca, także wtedy, gdy nie umiemy odpowiedzieć na każde pytanie. Credo zaczyna się od „Wierzę” i kończy „Amen”. Pomiędzy nimi mieści się historia Boga, który stworzył, zbawił i prowadzi nas ku życiu wiecznemu.
Podstawa opracowania: Katechizm Kościoła Katolickiego, zwłaszcza punkty 142-197, 198-421, 422-682, 683-987 oraz 988-1065.



