Błogosławieństwa Jezusa – obietnice czy wymagania?

Jezus nazywa błogosławionymi ubogich w duchu, cichych, miłosiernych, ludzi czystego serca i tych, którzy cierpią z powodu sprawiedliwości. Już przy pierwszej lekturze może pojawić się wątpliwość. Czy są to obietnice dla osób doświadczających biedy, smutku i prześladowania, czy wymagania, które trzeba spełnić, aby wejść do Królestwa Bożego?

Gdy potraktujemy Błogosławieństwa jak listę zadań, łatwo dojść do błędnego wniosku, że na Bożą przychylność należy zasłużyć. Jeśli zobaczymy w nich wyłącznie pocieszenie, możemy z kolei pominąć wezwanie do miłosierdzia, czystości serca i budowania pokoju. Słowa Jezusa nie mieszczą się w żadnym z tych uproszczeń.

Błogosławieństwa Jezusa są przede wszystkim obietnicami Królestwa Bożego. Jednocześnie ukazują postawy ucznia, który przyjmuje tę obietnicę i pozwala, aby Ewangelia przemieniała jego wybory. Dar jest pierwszy. Odpowiedź rodzi się później.

Gdzie w Ewangelii znajdują się Błogosławieństwa?

Najbardziej znana wersja znajduje się na początku Kazania na Górze w Ewangelii według św. Mateusza (Mt 5,1-12). Jezus widzi tłumy, wchodzi na górę, siada i zaczyna nauczać uczniów. Umieszczenie Błogosławieństw na początku długiej mowy nie jest przypadkowe. Zanim pojawią się szczegółowe wskazania dotyczące gniewu, pojednania, modlitwy, postu czy miłości nieprzyjaciół, Jezus ogłasza, komu należy się Królestwo i ku jakiemu życiu ono prowadzi.

W Ewangelii według św. Łukasza czytamy o czterech błogosławieństwach skierowanych bezpośrednio do ubogich, głodnych, płaczących i odrzuconych z powodu Syna Człowieczego (Łk 6,20-23). Towarzyszą im cztery przestrogi wobec bogatych, sytych, śmiejących się i zabiegających o powszechne uznanie (Łk 6,24-26). Łukasz mocniej wydobywa odwrócenie ludzkich ocen i niebezpieczeństwo samowystarczalności.

Mateusz i Łukasz nie przekazują więc dwóch sprzecznych nauk. Każdy z nich rozkłada akcenty inaczej. Pomocne będzie tutaj wyjaśnienie podobieństw między Ewangeliami synoptycznymi, ponieważ pozwala zrozumieć, dlaczego relacje ewangelistów są bliskie, a zarazem nieidentyczne.

Co znaczy słowo „błogosławieni”?

W codziennym języku szczęście kojarzy się zwykle z dobrym samopoczuciem, powodzeniem albo chwilą bez większych trosk. Jezus nie obiecuje jednak, że Jego uczniowie zawsze będą spokojni, zdrowi i wolni od bólu. Przeczyłaby temu zarówno treść Błogosławieństw, jak i życie apostołów.

Słowo „błogosławieni” mówi o szczęściu zakorzenionym w Bogu. Oznacza, że życie wymienionych osób, choć może wyglądać na przegrane według ocen świata, znajduje się pod Bożą obietnicą i zmierza ku pełni, której świat nie potrafi zapewnić. Smutek pozostaje smutkiem, głód nadal boli, a prześladowanie jest złem. Żadna z tych rzeczy nie staje się dobra tylko dlatego, że dotknęła osobę wierzącą.

Jezus ogłasza natomiast, że cierpienie, brak znaczenia i odrzucenie nie odbierają nikomu miejsca w Królestwie Bożym. Ostatnie słowo nie należy do krzywdy, przemocy ani śmierci. Należy do Boga.

Czy Błogosławieństwa są obietnicami?

Tak. Każde z nich łączy konkretną sytuację lub postawę z działaniem Boga. Do ubogich w duchu i prześladowanych dla sprawiedliwości należy Królestwo. Smucący się otrzymają pocieszenie, cisi posiądą ziemię, spragnieni sprawiedliwości zostaną nasyceni, miłosierni dostąpią miłosierdzia, ludzie czystego serca będą oglądać Boga, a budujący pokój zostaną nazwani Jego dziećmi.

W pierwszym i ósmym Błogosławieństwie obietnica Królestwa jest wyrażona w czasie teraźniejszym. Pozostałe kierują wzrok ku przyszłemu spełnieniu. Powstaje w ten sposób klamra. Królestwo Boże jest już obecne w Jezusie, lecz jego pełnia dopiero nadejdzie. Chrześcijańska nadzieja żyje w tym napięciu pomiędzy „już” a „jeszcze nie”.

Obietnica nie jest zapłatą za cierpienie ani prostym równaniem, według którego określona liczba dobrych czynów gwarantuje niebo. Zbawienie jest darem Boga. Błogosławieństwa odsłaniają, jak wygląda życie otwarte na ten dar i dokąd Bóg je prowadzi.

Czy z Błogosławieństw wynikają wymagania?

Również tak, choć nie w formie szczegółowego kodeksu. Św. Jan Paweł II wyjaśnia w encyklice Veritatis splendor, że Błogosławieństwa opisują życiowe postawy i wewnętrzne usposobienie. Są przede wszystkim obietnicami, z których pośrednio wypływają wskazania dla życia moralnego. Nie zastępują przykazań i nie są z nimi sprzeczne.

Nie można więc powiedzieć, że skoro Jezus składa obietnicę, odpowiedź ucznia nie ma znaczenia. Łaska nie usuwa wolności, lecz uzdalnia do odpowiedzi. Miłosierdzie przyjęte od Boga ma owocować miłosierdziem wobec innych. Pragnienie sprawiedliwości prowadzi do uczciwych decyzji. Budowanie pokoju wymaga nieraz pierwszego kroku, rezygnacji z odwetu albo odwagi nazwania krzywdy.

Błędem byłoby jednak odwrócenie tej kolejności. Chrześcijanin nie staje się miłosierny po to, aby przekonać niechętnego Boga do okazania mu łaski. Może okazywać miłosierdzie, ponieważ sam żyje z Bożego miłosierdzia. Wymaganie wyrasta z daru.

Błogosławieństwa jako portret Jezusa

Najpełniej Błogosławieństwa można zrozumieć, patrząc na Chrystusa. Jezus żyje każdym z nich. Nie opiera swojej misji na bogactwie ani ziemskiej władzy. Jest cichy, choć nigdy nie pozostaje obojętny wobec zła. Płacze nad śmiercią Łazarza i nad Jerozolimą. Pragnie wypełnić wolę Ojca, okazuje miłosierdzie, przywraca pokój między Bogiem a ludźmi i przyjmuje prześladowanie z powodu sprawiedliwości.

Dlatego Błogosławieństwa nie są bezosobowym programem samodoskonalenia. Najpierw opisują oblicze Chrystusa, a następnie stają się zaproszeniem do naśladowania Go. Papież Franciszek nazywa je w adhortacji Gaudete et exsultate swoistym dowodem tożsamości chrześcijanina. Dodaje, że nie da się nimi żyć wyłącznie siłą charakteru. Potrzebujemy działania Ducha Świętego, który uwalnia od egoizmu, lenistwa i pychy.

Co oznaczają poszczególne Błogosławieństwa?

Każde z ośmiu Błogosławieństw odsłania inny rys życia ucznia Jezusa. Nie są to osobne zadania do zaliczenia, lecz powiązane postawy, które rodzą się z przyjęcia Ewangelii i prowadzą do konkretnych decyzji.

Ubodzy w duchu nie budują życia wyłącznie na sobie

Ubóstwo duchowe nie oznacza pogardy dla siebie, braku zdolności ani rezygnacji z odpowiedzialności. Jest uznaniem, że nie jesteśmy samowystarczalni. Majątek, pozycja i własne osiągnięcia mogą służyć dobru, lecz nie zapewniają zbawienia i nie dają ostatecznego bezpieczeństwa.

Ewangeliczne ubóstwo otwiera na Boga oraz na potrzeby innych. W wersji Łukasza słowa skierowane wprost do ubogich przypominają ponadto, że realnej biedy nie wolno sprowadzać do metafory. Uczeń Jezusa nie może spokojnie przyjmować świata, w którym jedni mają nadmiar, a inni nie mają tego, co konieczne do życia.

Smucący się otrzymują obietnicę pocieszenia

Jezus nie nakazuje szukać smutku. Błogosławieni są ci, którzy nie uciekają od prawdy o cierpieniu, grzechu i krzywdzie. Potrafią zapłakać nad własnym złem, ale także nad bólem drugiej osoby. Nie mylą wiary z obowiązkiem nieustannego uśmiechu.

Boże pocieszenie nie zawsze oznacza natychmiastową zmianę okoliczności. Jego pełnia należy do życia wiecznego, chociaż już teraz może przyjść przez modlitwę, sakramenty, słowo Pisma i obecność kogoś, kto pozostaje blisko.

Cisi rezygnują z przemocy, nie z odwagi

Biblijna cichość nie jest bezradnością ani zgodą na krzywdzenie. Jezus mówi o sobie, że jest cichy i pokorny sercem, a równocześnie stanowczo demaskuje obłudę i broni poniżanych. Cichość oznacza siłę wolną od agresji, pychy i potrzeby dominowania.

Cichy uczeń potrafi powiedzieć prawdę bez upokarzania rozmówcy. Nie musi wygrać każdej dyskusji ani odpowiadać ciosem na cios. Gdy trzeba się sprzeciwić, czyni to bez pragnienia zemsty.

Łaknący sprawiedliwości nie godzą się na bylejakość

Głód i pragnienie należą do najbardziej podstawowych potrzeb. Jezus używa tego obrazu, aby mówić o pragnieniu sprawiedliwości zgodnej z wolą Boga. Obejmuje ona uczciwe życie, wierność przykazaniom i troskę o skrzywdzonych. Nie ogranicza się do żądania kary dla innych.

Tak rozumiana sprawiedliwość zaczyna się również od pytania o własne decyzje. Czy oddaję to, co jestem winien? Czy nie korzystam z cudzej słabości? Czy staję po stronie prawdy także wtedy, gdy nic na tym nie zyskam?

Miłosierni przekazują dalej otrzymany dar

Miłosierdzie widzi konkretną biedę i odpowiada czynem. Może przyjąć formę przebaczenia, cierpliwości, pomocy materialnej albo zatrzymania pochopnego osądu. Nie polega na nazywaniu zła dobrem i nie wymaga rezygnacji z koniecznych granic.

Nie da się jednak przyjmować Bożego przebaczenia, a jednocześnie z zasady odmawiać miłosierdzia bliźniemu. Jezus łączy oba kierunki. Dar otrzymany od Boga zmienia sposób, w jaki traktujemy innych.

Czyste serce jest zwrócone ku Bogu bez podwójnej gry

W Biblii serce oznacza wewnętrzne centrum decyzji, pragnień i myślenia. Czystość serca obejmuje więc więcej niż jedną sferę moralności. Mówi o prawości intencji, wolności od obłudy i uporządkowaniu pragnień ku Bogu.

Nie jest to bezgrzeszność osiągnięta własnym wysiłkiem. Oczyszczenie jest dziełem łaski, którą przyjmujemy przez nawrócenie, modlitwę i sakramenty. Uczeń nie musi udawać przed Bogiem kogoś lepszego. Ma pozwolić Mu dotknąć także tego, co najchętniej pozostałoby ukryte.

Wprowadzający pokój podejmują trud pojednania

Pokój biblijny nie oznacza jedynie braku kłótni. Obejmuje relację opartą na prawdzie, sprawiedliwości i dobru. Wprowadzanie pokoju wymaga czegoś więcej niż powiedzenia zwaśnionym stronom, aby przestały mówić o problemie.

Niekiedy potrzebna jest spokojna rozmowa, przyznanie się do winy albo obrona osoby, której głos zignorowano. Pojednania nie można wymusić, lecz można usuwać to, co z naszej strony je blokuje.

Prześladowani dla sprawiedliwości pozostają wierni mimo ceny

Ostatnie Błogosławieństwo dotyczy cierpienia z powodu sprawiedliwości i wierności Jezusowi. Nie każda krytyka ani konsekwencja własnego niewłaściwego postępowania jest prześladowaniem za wiarę. Ewangelia nie daje podstaw do budowania poczucia wyższości z samego faktu, że ktoś się z nami nie zgadza.

Obietnica odnosi się do uczniów, którzy nie porzucają dobra, choć mogliby w ten sposób uniknąć straty, odrzucenia lub przemocy. Jezus nie ukrywa ceny wierności. Zapewnia jednak, że krzywda nie unieważnia ich więzi z Bogiem ani przyszłości w Jego Królestwie.

Jak żyć Błogosławieństwami bez tworzenia kolejnej listy zadań?

Najpierw trzeba je usłyszeć jako Dobrą Nowinę. Bóg nie mierzy wartości życia wielkością majątku, społecznym uznaniem ani brakiem trudności. Jest blisko tych, których świat łatwo pomija, a swoją obietnicę kieruje również do osób płaczących, głodnych i prześladowanych.

Dopiero później przychodzi pytanie o odpowiedź. Nie trzeba próbować realizować ośmiu haseł jednocześnie. Można przez kilka dni wracać do jednego zdania Jezusa i zobaczyć, co odsłania. Gdzie szukam bezpieczeństwa? Komu odmawiam miłosierdzia? Czy buduję pokój, czy jedynie unikam trudnej rozmowy? W ten sposób Błogosławieństwa przestają być odległym ideałem, a zaczynają dotykać zwykłych decyzji.

Pomocna może być Lectio Divina, czyli modlitewna lektura słowa Bożego. Nie sprowadza ona fragmentu do szybkiej porady. Pozwala słuchać, odpowiedzieć Bogu w modlitwie i przejść od poznanej prawdy do konkretnego życia.

Obietnice, które prowadzą do przemiany

Odpowiedź na pytanie z tytułu nie brzmi: albo obietnice, albo wymagania. Błogosławieństwa są najpierw obietnicami, ponieważ inicjatywa należy do Boga i to On daje Królestwo, pociesza, nasyca oraz okazuje miłosierdzie. Nie można zasłużyć na Jego miłość, układając własne życie w idealny wzór.

Przyjęta obietnica nie pozostawia jednak wszystkiego po staremu. Prowadzi do ubóstwa duchowego, cichości, pragnienia sprawiedliwości, miłosierdzia, czystego serca, budowania pokoju i wierności w próbie. Są to wymagania Ewangelii, lecz uczeń nie zostaje z nimi sam. Drogę tę pierwszy przeszedł Chrystus, a Duch Święty uzdalnia do podążania za Nim.

Najczęstsze pytania o Błogosławieństwa Jezusa

Błogosławieństwa są krótkie, ale każde ich zdanie otwiera szeroki temat. Poniższe odpowiedzi porządkują pytania, które najczęściej pojawiają się przy lekturze Mt 5,1-12 i Łk 6,20-26.

Ile jest Błogosławieństw: osiem czy dziewięć?

Najczęściej mówi się o ośmiu Błogosławieństwach w Mt 5,3-10. Wersety 11-12 rozwijają ostatnie z nich i kierują słowa bezpośrednio do uczniów prześladowanych z powodu Jezusa. Czasem ten fragment liczy się jako dziewiąte Błogosławieństwo. Różnica wynika ze sposobu podziału tekstu, a nie z odmiennej treści wiary.

Dlaczego u św. Łukasza są tylko cztery Błogosławieństwa?

Łukasz przekazuje cztery Błogosławieństwa oraz odpowiadające im cztery przestrogi. Mateusz przedstawia osiem Błogosławieństw i szerzej opisuje postawy ucznia. Obie wersje zachowują wspólne centrum: Bóg odwraca oceny świata, staje po stronie potrzebujących i wzywa uczniów do życia według logiki Królestwa.

Czy „błogosławiony” znaczy zawsze radosny?

Nie w znaczeniu stałego dobrego nastroju. Osoba smucąca się lub prześladowana może przeżywać lęk, ból i wyczerpanie. Jest błogosławiona, ponieważ pozostaje objęta Bożą obietnicą. Ewangeliczne szczęście ma swoje źródło w więzi z Bogiem i osiągnie pełnię w życiu wiecznym.

Czy bieda i cierpienie same w sobie prowadzą do zbawienia?

Nie. Bieda, krzywda, głód i prześladowanie pozostają złem, któremu trzeba przeciwdziałać. Jezus nie idealizuje cierpienia. Ogłasza, że osoby nim dotknięte nie są zapomniane przez Boga, a uczniów wzywa do miłosierdzia i sprawiedliwości. Zbawienie jest darem łaski przyjmowanym w wierze, która działa przez miłość.

Czy Błogosławieństwa dotyczą wszystkich chrześcijan?

Tak. Powołanie do świętości nie jest przeznaczone wyłącznie dla duchownych, osób konsekrowanych albo nielicznych bohaterów wiary. Każdy uczeń Chrystusa jest zaproszony do życia duchem Błogosławieństw, chociaż ich konkretny kształt zależy od powołania, obowiązków i sytuacji danej osoby.

Czy Błogosławieństwa zastępują Dziesięć Przykazań?

Nie. Przykazania nazywają dobro, chronią przed złem i wskazują podstawowe wymagania moralne. Błogosławieństwa odsłaniają postawy oraz wewnętrzne usposobienie ucznia zmierzającego ku pełni miłości. Między jednym a drugim nie ma sprzeczności.

Podstawa biblijna i doktrynalna: Pismo Święte: Mt 5,1-12; Mt 5,17-48; Łk 6,20-26; Łk 6,36; Ga 5,6; Katechizm Kościoła Katolickiego: 1716-1729; 2013; Sobór Watykański II, konstytucja dogmatyczna Lumen gentium, nr 40; Jan Paweł II, encyklika Veritatis splendor, nr 16; Franciszek, adhortacja apostolska Gaudete et exsultate, nr 63-94.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *