Credo nicejsko-konstantynopolitańskie – tekst i znaczenie wyznania wiary z Mszy Świętej

Wierzę w jednego Boga,
Ojca wszechmogącego,
Stworzyciela nieba i ziemi,
wszystkich rzeczy widzialnych i niewidzialnych.
I w jednego Pana Jezusa Chrystusa,
Syna Bożego Jednorodzonego,
który z Ojca jest zrodzony przed wszystkimi wiekami.
Bóg z Boga, Światłość ze Światłości,
Bóg prawdziwy z Boga prawdziwego.
Zrodzony a nie stworzony,
współistotny Ojcu,
a przez Niego wszystko się stało.
On to dla nas ludzi i dla naszego zbawienia zstąpił z nieba.
I za sprawą Ducha Świętego przyjął ciało z Maryi Dziewicy i stał się człowiekiem.
Ukrzyżowany również za nas,
pod Poncjuszem Piłatem został umęczony i pogrzebany.
I zmartwychwstał dnia trzeciego,
jak oznajmia Pismo.
I wstąpił do nieba;
siedzi po prawicy Ojca.
I powtórnie przyjdzie w chwale sądzić żywych i umarłych,
a Królestwu Jego nie będzie końca.
Wierzę w Ducha Świętego,
Pana i Ożywiciela,
który od Ojca i Syna pochodzi.
Który z Ojcem i Synem wspólnie odbiera uwielbienie i chwałę;
który mówił przez Proroków.
Wierzę w jeden, święty, powszechny i apostolski Kościół.
Wyznaję jeden Chrzest na odpuszczenie grzechów.
I oczekuję wskrzeszenia umarłych.
I życia wiecznego w przyszłym świecie.
Amen.

W niedzielę, po wysłuchaniu czytań i homilii, całe zgromadzenie wstaje. Zaczynają się słowa dobrze znane, lecz znacznie starsze niż język, w którym je wypowiadamy. Credo nicejsko-konstantynopolitańskie nie jest przerwą między homilią a modlitwą wiernych. To wspólna odpowiedź na usłyszane słowo Boże i wyznanie wiary, w której za chwilę będzie sprawowana Eucharystia.

Każde zdanie mówi o konkretnej prawdzie. Credo prowadzi przez wiarę w jednego Boga, Bóstwo Syna, Wcielenie, śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa, Ducha Świętego, Kościół, chrzest oraz życie wieczne. Wiele sformułowań brzmi uroczyście, a niektóre, jak współistotny albo Ożywiciel, wymagają objaśnienia. Bez niego łatwo odmawiać Credo z pamięci, nie zatrzymując się nad tym, co rzeczywiście wyznajemy.

Nazwa prowadzi do dwóch pierwszych soborów powszechnych, obradujących w Nicei w 325 roku i w Konstantynopolu w 381 roku. Tam Kościół precyzyjnie nazwał wiarę otrzymaną od Apostołów, zwłaszcza prawdę o Bóstwie Syna i Ducha Świętego. Dlatego Credo mszalne pozostaje czymś więcej niż historycznym tekstem. Jest żywym wyznaniem wiary Kościoła.

Czy Credo nicejsko-konstantynopolitańskie jest modlitwą?

Tak, jeśli modlitwę rozumiemy szeroko jako świadomy akt wiary składany przed Bogiem. Ściślej mówiąc, Credo jest jednak przede wszystkim wyznaniem wiary, a nie modlitwą błagalną. Nie przedstawiamy w nim próśb. Przyjmujemy za prawdę to, co Bóg objawił i co Kościół podaje do wierzenia.

Pierwsze słowo, wierzę, ma znaczenie osobiste. Podczas Mszy wypowiada je zarazem całe zgromadzenie. Osobista odpowiedź zostaje więc włączona w wiarę Kościoła. Nie tworzymy własnego obrazu Boga ani prywatnego zestawu przekonań. Przyjmujemy wspólny język wiary, który łączy ochrzczonych ponad epokami, narodami i kulturami.

Jaki charakter ma Credo mszalne?

Credo nicejsko-konstantynopolitańskie ma charakter doktrynalny, trynitarny, wspólnotowy i liturgiczny. Doktrynalny, ponieważ porządkuje podstawowe prawdy wiary. Trynitarny, gdyż wyznanie rozwija się wokół Ojca, Syna i Ducha Świętego. Wspólnotowy, bo odmawiamy je jako członkowie jednego Kościoła. Liturgiczny, ponieważ ma określone miejsce w celebracji Mszy Świętej.

Nie jest magiczną formułą ani testem pamięci. Nie jest też swobodnym streszczeniem chrześcijaństwa, które można dowolnie przerabiać. Każde zdanie należy do ustalonego Symbolu wiary i niesie treść, której Kościół strzegł nieraz pośród poważnych sporów teologicznych.

Skąd pochodzi Credo nicejsko-konstantynopolitańskie?

Słowo credo po łacinie oznacza wierzę. Inna nazwa, Symbol wiary, nie ma tu znaczenia czegoś umownego lub jedynie obrazowego. W starożytności greckie symbolon mogło oznaczać znak rozpoznawczy. Wyznanie wiary było znakiem jedności oraz rozpoznawalnym językiem tych, którzy należeli do Kościoła.

Sobór Nicejski w 325 roku odpowiedział na naukę Ariusza, który nie uznawał pełnego Bóstwa Syna. Dlatego w Credo znalazły się stanowcze określenia Bóg prawdziwy z Boga prawdziwego, zrodzony, a nie stworzony, współistotny Ojcu. Nie są to poetyckie ozdoby. Chronią prawdę, że Syn nie jest najdoskonalszym stworzeniem, lecz odwiecznym Bogiem.

Sobór Konstantynopolitański w 381 roku potwierdził wiarę nicejską, a przekazane pod jego imieniem wyznanie szerzej mówi o Duchu Świętym jako Panu i Ożywicielu. Katechizm nazywa Symbol nicejsko-konstantynopolitański owocem obu soborów. Dzisiejsza forma liturgiczna zachowuje ich zasadnicze rozstrzygnięcia i pozwala Kościołowi wyznawać tę samą wiarę w uporządkowany sposób.

Skąd w Credo słowa od Ojca i Syna pochodzi?

Oryginalny tekst grecki z 381 roku mówił, że Duch Święty pochodzi od Ojca. Tradycja łacińska dodała słowa i Syna, po łacinie Filioque. Formuła stopniowo przyjmowała się w liturgii łacińskiej między VIII a XI wiekiem i wyraża nauczanie o wiecznej komunii Ojca i Syna w pochodzeniu Ducha Świętego.

Dodatek Filioque do dziś pozostaje jednym z punktów różnicy między Kościołem katolickim a Kościołami prawosławnymi. Nie należy przedstawiać sporu tak, jakby dotyczył dwóch różnych Duchów Świętych. Chodzi o język opisujący Jego wieczne pochodzenie w tajemnicy Trójcy. Katechizm wyjaśnia, że tradycja wschodnia i zachodnia rozkładają akcenty inaczej, nie naruszając przez to wiary w tę samą Boską rzeczywistość.

Co znaczą słowa Credo nicejsko-konstantynopolitańskiego?

Credo nicejsko-konstantynopolitańskie wyznaje wiarę w jednego Boga, Ojca, Syna i Ducha Świętego. Mówi o stworzeniu świata, Wcieleniu Syna Bożego, Jego śmierci, zmartwychwstaniu i powtórnym przyjściu. Następnie wyznaje wiarę w Kościół, jeden chrzest, wskrzeszenie umarłych i życie wieczne. Cały tekst prowadzi od początku stworzenia ku ostatecznemu spełnieniu zbawienia.

Wierzę w jednego Boga, Ojca wszechmogącego

Pierwsze zdanie wyklucza wiarę w wielu bogów. Istnieje jeden Bóg, Stwórca wszystkiego, co widzialne i niewidzialne. W Credo nazywamy Go Ojcem, ponieważ Ojciec jest pierwszą Osobą Trójcy Świętej, a Syn odwiecznie pochodzi od Niego przez zrodzenie.

Wszechmoc Boga nie oznacza samowoli. Bóg nie przeczy własnej dobroci i prawdzie. Jego moc objawia się w stworzeniu, prowadzeniu historii zbawienia, miłosierdziu oraz zwycięstwie Chrystusa nad grzechem i śmiercią. Więcej o jedności Boga i odrębności Osób wyjaśnia artykuł Trójca Święta – jeden Bóg w trzech Osobach.

Słowa o rzeczach widzialnych i niewidzialnych obejmują całe stworzenie. Wiara chrześcijańska nie zamyka rzeczywistości w tym, co można zobaczyć i zmierzyć. Wyznaje również istnienie świata duchowego, a zarazem odrzuca pogląd, że materia jest z natury zła. Stworzenie pochodzi od Boga i jest dobre.

Jezus Chrystus jest Synem zrodzonym, a nie stworzonym

Druga część Credo zatrzymuje się przy Osobie Jezusa Chrystusa znacznie dłużej. Nazywa Go jednym Panem i Synem Bożym Jednorodzonym. Słowa przed wszystkimi wiekami oznaczają, że Syn nie zaczął istnieć w Betlejem. Narodzenie z Maryi było Jego wejściem w ludzką historię, natomiast jako Syn Boży istnieje odwiecznie.

Obrazy Boga z Boga i Światłości ze Światłości podkreślają tę samą Boską naturę Ojca i Syna. Światło zapalone od światła nie staje się czymś innym co do natury. To porównanie ma swoje granice, lecz pomaga uchwycić sens doprecyzowany słowami Bóg prawdziwy z Boga prawdziwego.

Słowa zrodzony a nie stworzony odróżniają odwieczne pochodzenie Syna od stworzenia świata. Wszystko, co stworzone, zostało powołane do istnienia przez Boga. Syn nie należy do stworzeń. Przez Niego wszystko się stało, zgodnie ze świadectwem początku Ewangelii według św. Jana (J 1,1-3).

Co znaczy współistotny Ojcu?

Współistotny oznacza mający tę samą Boską naturę co Ojciec. Greckie słowo homoousios, przyjęte w Nicei, chroni prawdę, że Ojciec i Syn nie są dwoma bogami ani Bogiem i stworzeniem. Są odrębnymi Osobami, lecz jednym Bogiem.

To jedno z najważniejszych i najbardziej precyzyjnych słów całego wyznania. Bez niego można byłoby mówić o wyjątkowej bliskości Jezusa z Bogiem, a jednocześnie odmawiać Mu prawdziwego Bóstwa. Credo nie zostawia tu miejsca na taką interpretację. Szersze wyjaśnienie zawiera tekst Jezus – prawdziwy Bóg i prawdziwy człowiek. Co to znaczy?.

Dla nas ludzi i dla naszego zbawienia zstąpił z nieba

Syn Boży przyjął ludzką naturę dla naszego zbawienia. Sformułowanie zstąpił z nieba nie opisuje podróży w przestrzeni. Mówi o tym, że odwieczny Syn wszedł w stworzoną rzeczywistość i uniżył samego siebie, nie przestając być Bogiem.

Za sprawą Ducha Świętego przyjął ciało z Maryi Dziewicy i stał się człowiekiem. Wcielenie nie było pozorem. Jezus ma prawdziwe ludzkie ciało, rozum i wolę, a równocześnie pozostaje prawdziwym Bogiem. W jednej Osobie Syna spotykają się dwie natury, Boska i ludzka, bez pomieszania i bez rozdzielenia.

Ukrzyżowany pod Poncjuszem Piłatem i zmartwychwstały

Wzmianka o Poncjuszu Piłacie osadza mękę Jezusa w historii. Chrześcijaństwo nie opiera się na ponadczasowej opowieści o umierającym bóstwie, lecz na wydarzeniach związanych z konkretną Osobą, miejscem i czasem. Chrystus został ukrzyżowany, umarł i został pogrzebany za nas, dla pojednania ludzi z Bogiem.

Słowa jak oznajmia Pismo odnoszą się do zgodności śmierci i zmartwychwstania Jezusa z Bożym planem objawionym w Piśmie. Święty Paweł przekazuje jako rdzeń apostolskiej Ewangelii, że Chrystus umarł za nasze grzechy, został pogrzebany i zmartwychwstał trzeciego dnia (1 Kor 15,3-5).

Zmartwychwstanie nie oznacza jedynie, że nauka Jezusa pozostała żywa w pamięci uczniów. Chrystus rzeczywiście powstał z martwych. Jego zwycięstwo jest fundamentem chrześcijańskiej nadziei oraz zapowiedzią naszego przyszłego wskrzeszenia.

Wstąpił do nieba i powtórnie przyjdzie w chwale

Siedzenie po prawicy Ojca nie opisuje miejsca obok tronu. Jest biblijnym obrazem udziału uwielbionego Chrystusa w Boskiej władzy. Ten, który został odrzucony i ukrzyżowany, jest Panem historii.

Credo kieruje też wzrok ku przyszłości. Jezus powtórnie przyjdzie w chwale, a Jego sąd objawi pełną prawdę o ludzkich czynach i ostateczne zwycięstwo dobra. Królestwo Chrystusa nie przeminie, ponieważ nie opiera się na politycznej potędze ani zmiennej przewadze tego świata.

Duch Święty jest Panem i Ożywicielem

Tytuł Pan oznacza, że Duch Święty jest Bogiem, a nie bezosobową energią. Nazywamy Go Ożywicielem, ponieważ udziela życia, uświęca i prowadzi Kościół. Ten sam Duch, który działał w historii zbawienia i mówił przez Proroków, został posłany uczniom Chrystusa.

Duch Święty odbiera wspólnie z Ojcem i Synem uwielbienie oraz chwałę. Te słowa potwierdzają równość Boskich Osób, nie zacierając różnic między Nimi. Osobę i działanie Ducha szerzej omawia artykuł Kim jest Duch Święty i jak działa w życiu człowieka?.

Jeden, święty, powszechny i apostolski Kościół

Cztery określenia nazywa się przymiotami Kościoła. Kościół jest jeden, ponieważ ma jednego Pana, wyznaje jedną wiarę i rodzi się z jedności Trójcy. Jest święty nie dlatego, że wszyscy jego członkowie są bez grzechu, lecz dlatego, że jego źródłem jest święty Bóg, Chrystus go uświęca, a Duch Święty w nim działa.

Powszechny znaczy posłany do wszystkich i posiadający pełnię środków zbawienia powierzonych przez Chrystusa. Apostolski oznacza zbudowany na fundamencie Apostołów, zachowujący ich nauczanie i prowadzony przez ich następców. Grzechy członków Kościoła są realne i wymagają nawrócenia, ale nie unieważniają daru świętości pochodzącego od Boga.

Jeden chrzest na odpuszczenie grzechów

Chrzest włącza w śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa, odpuszcza grzechy oraz daje nowe życie dziecka Bożego. Jest jeden, ponieważ udziela nieusuwalnego znamienia i nie może być powtarzany. Wyznanie jednego chrztu łączy się również z jednością wiary i Kościoła (Ef 4,4-6).

Nie oznacza to, że po chrzcie nie ma już drogi przebaczenia dla osoby, która zgrzeszy. Chrystus powierzył Kościołowi sakrament pokuty i pojednania. Zdanie z Credo przypomina natomiast, że chrztu nie udziela się ponownie, nawet jeśli ktoś po latach wraca do praktykowania wiary.

Oczekuję wskrzeszenia umarłych i życia wiecznego

Chrześcijańska nadzieja nie kończy się na nieśmiertelności duszy. Wyznajemy wskrzeszenie umarłych, czyli przyszłe zmartwychwstanie ciała mocą Boga. Nie będzie to zwykły powrót do obecnego sposobu życia, lecz udział całej osoby w życiu przemienionym przez Chrystusa.

Ostatnie zdanie kieruje ku przyszłemu światu, w którym Bóg doprowadzi dzieło zbawienia do pełni. Amen nie jest jedynie sygnałem końca tekstu. Potwierdza, że wierzę i powierzam się tej prawdzie.

Dlaczego Credo odmawia się podczas Mszy Świętej?

Credo następuje po czytaniach i homilii, ponieważ jest odpowiedzią zgromadzenia na słowo Boże. Najpierw słuchamy tego, co Bóg uczynił i objawił, a później wspólnie wyznajemy wiarę. Dopiero wtedy liturgia słowa przechodzi do modlitwy powszechnej.

Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego wyjaśnia również, że wyznanie wiary przypomina i czci wielkie tajemnice wiary przed rozpoczęciem ich celebracji w Eucharystii. Nie recytujemy więc katalogu oderwanych twierdzeń. Mówimy o Ojcu, który stworzył świat, Synu, który umarł i zmartwychwstał, oraz Duchu, który ożywia Kościół. W tej samej wierze za chwilę składane jest dziękczynienie i uobecniana sakramentalnie ofiara Chrystusa.

Kiedy odmawia się Credo i jakie gesty mu towarzyszą?

Wyznanie wiary śpiewa się lub recytuje podczas Mszy w niedziele i uroczystości. Może pojawić się także podczas celebracji o szczególnie uroczystym charakterze. Nie jest natomiast stałą częścią każdej Mszy w dzień powszedni.

Kapłan i wierni odmawiają Credo razem, stojąc. Na słowa o Wcieleniu, zaczynające się od I za sprawą Ducha Świętego, wszyscy głęboko się pochylają. W uroczystość Zwiastowania Pańskiego i Narodzenia Pańskiego w tym miejscu przyklękają. Gest zatrzymuje ciało przy prawdzie, że Syn Boży naprawdę stał się człowiekiem.

Czym Credo nicejsko-konstantynopolitańskie różni się od Składu Apostolskiego?

Oba teksty wyznają tę samą wiarę apostolską, lecz mają inną historię i stopień szczegółowości. Skład Apostolski wyrósł ze starożytnej tradycji chrzcielnej Kościoła rzymskiego. Symbol nicejsko-konstantynopolitański jest owocem dwóch pierwszych soborów powszechnych i szerzej wyjaśnia Bóstwo Syna oraz Ducha Świętego.

Nie należy traktować jednego jako poprawionej wersji drugiego. Żaden z tych Symboli nie jest przestarzały. Krótszą formułę wraz z objaśnieniem można znaleźć w artykule Skład Apostolski – tekst modlitwy Wierzę w Boga i znaczenie Credo.

Jak odmawiać Credo świadomie?

Długi, dobrze znany tekst łatwo zamienia się w potok słów. Nie trzeba podczas jednej Mszy rozważyć każdej prawdy. Uwaga może zatrzymać się przy jednym zdaniu związanym z czytaniami, homilią albo przeżywaną sytuacją. Innym razem najmocniej zabrzmią słowa dla naszego zbawienia, jeden chrzest lub oczekuję wskrzeszenia umarłych.

Pomaga również zauważenie trzech czasowników. Wierzę mówi o przyjęciu prawdy i zaufaniu Bogu. Wyznaję oznacza publiczne przyznanie się do otrzymanej wiary. Oczekuję otwiera na przyszłość, której jeszcze nie widzimy, lecz której spodziewamy się ze względu na obietnicę Boga.

Jeśli pojawiają się wątpliwości, nie trzeba udawać, że ich nie ma. Można odmawiać Credo jako akt zaufania wierze Kościoła, a później wrócić do niezrozumiałego zdania, sięgnąć do Katechizmu lub porozmawiać z kapłanem. Wiara szuka zrozumienia. Pytanie zadane uczciwie nie jest tym samym co świadome odrzucenie prawdy.

Najczęstsze pytania o Credo nicejsko-konstantynopolitańskie

Nazwa tego wyznania wiary, soborowe pojęcia i szczególne miejsce w liturgii rodzą pytania, których nie rozstrzyga samo zapamiętanie tekstu. Poniższe odpowiedzi zbierają najczęstsze wątpliwości dotyczące Credo mszalnego.

Czy Credo nicejsko-konstantynopolitańskie pochodzi z Biblii?

Nie jest dosłownym cytatem z jednego fragmentu Biblii. To uporządkowana synteza prawd objawionych w Piśmie Świętym i przekazanych w wierze apostolskiej. Poszczególne zdania mają liczne podstawy biblijne, lecz ich precyzyjne brzmienie powstało w odpowiedzi na spory, które wymagały jasnego określenia wiary Kościoła.

Dlaczego podczas wspólnej Mszy mówimy wierzę, a nie wierzymy?

Liczba pojedyncza podkreśla, że nikt nie może wierzyć za mnie. Każdy osobiście przyjmuje wyznawaną prawdę. Jednocześnie Credo wypowiada całe zgromadzenie, więc osobiste wierzę rozbrzmiewa we wspólnym wyznaniu Kościoła. Wiara jest osobista, ale nie prywatna.

Czy Credo odmawia się podczas każdej Mszy Świętej?

Nie. Zgodnie z Ogólnym wprowadzeniem do Mszału Rzymskiego wyznanie wiary należy do Mszy w niedziele i uroczystości. Można je wykonać także podczas celebracji o szczególnie uroczystym charakterze. W zwykłe dni powszednie zazwyczaj się je opuszcza.

Dlaczego przy słowach o Wcieleniu wykonujemy skłon?

Głęboki skłon wyraża cześć wobec tajemnicy, że odwieczny Syn Boży przyjął ludzką naturę z Maryi Dziewicy. W uroczystość Zwiastowania Pańskiego i Narodzenia Pańskiego wierni w tym miejscu przyklękają. Ciało uczestniczy w wyznaniu wiary wypowiadanym ustami.

Czy katolicy i prawosławni odmawiają identyczne Credo?

Rdzeń nicejsko-konstantynopolitańskiego wyznania wiary jest wspólnym dziedzictwem chrześcijańskiego Wschodu i Zachodu. W tradycji łacińskiej występuje jednak dodatek Filioque, czyli słowa i Syna w zdaniu o pochodzeniu Ducha Świętego. Kościoły prawosławne zachowują w liturgii formę od Ojca pochodzi.

Czy można odmawiać Credo poza Mszą Świętą?

Tak. Credo jest tekstem liturgicznym, lecz można wyznawać nim wiarę również w modlitwie osobistej, rodzinnej lub wspólnotowej. Wypowiadane poza Mszą nie traci swojej treści. Może stać się spokojnym rachunkiem z tego, w co wierzymy i według jakiej nadziei próbujemy żyć.

Wiara, którą wyznajemy i według której żyjemy

Credo kończy się spojrzeniem ku zmartwychwstaniu i życiu wiecznemu, ale zaczyna od prostego wierzę. Pomiędzy tymi słowami mieści się cała historia zbawienia, obejmująca stworzenie, Wcielenie, krzyż, pusty grób, dar Ducha, Kościół i chrzest. Nie recytujemy jej po to, by zaliczyć kolejną część liturgii.

Wyznanie wiary domaga się zaufania i życia zgodnego z tym, co wypowiadamy. Gdy podczas Mszy mówimy Amen, dołączamy własny głos do wiary Kościoła. Nawet jeśli nie wszystko potrafimy od razu wyjaśnić, wiemy, Komu uwierzyliśmy i ku jakiemu spełnieniu prowadzi Jego obietnica.

Podstawa biblijna i doktrynalna: Mt 28,19; J 1,1-3.14; 1 Kor 15,3-5; KKK 185-197 i 232-267; Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego, 67-68 i 137.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *