Stary i Nowy Testament – czym się różnią i jak się łączą?

Otwierasz Biblię mniej więcej w połowie i masz wrażenie, że zaczyna się zupełnie inna opowieść. Zamiast patriarchów, królów i proroków pojawiają się Jezus, apostołowie oraz pierwsze wspólnoty chrześcijańskie. Zmieniają się miejsca, wydarzenia i sposób opowiadania. Bóg jednak się nie zmienia.

Stary i Nowy Testament są dwiema częściami jednej Biblii i opowiadają jedną historię zbawienia. Stary Testament ukazuje stworzenie, grzech człowieka, dzieje Izraela, zawierane przez Boga przymierza i oczekiwanie na spełnienie Jego obietnic. Nowy Testament skupia się na Jezusie Chrystusie, w którym te obietnice osiągają wypełnienie, oraz na narodzinach i misji Kościoła.

Stary i Nowy Testament w skrócie

Katolicka Biblia składa się z 73 ksiąg: 46 ksiąg Starego Testamentu i 27 ksiąg Nowego Testamentu. Podział nie oznacza, że pierwsza część została unieważniona przez drugą. Obie są natchnionym Słowem Bożym, choć powstawały w innych epokach i opisują różne etapy historii zbawienia.

PorównanieStary TestamentNowy Testament
Liczba ksiąg w Biblii katolickiej4627
Czas opisywanych wydarzeńOd stworzenia świata po dzieje Izraela przed narodzeniem ChrystusaŻycie, śmierć i zmartwychwstanie Jezusa oraz początki Kościoła
Główny tematDziałanie Boga w historii Izraela i przygotowanie ludzkości na przyjście ZbawicielaWypełnienie Bożych obietnic w Jezusie Chrystusie i głoszenie Ewangelii
Główne grupy ksiągPięcioksiąg, księgi historyczne, mądrościowe i prorockieEwangelie, Dzieje Apostolskie, listy i Apokalipsa św. Jana
PrzymierzePrzymierza Boga z ludźmi, szczególnie przymierze z Izraelem zawarte na SynajuNowe Przymierze ustanowione przez Chrystusa

Najkrócej można powiedzieć, że Stary Testament przygotowuje, a Nowy Testament wypełnia. To zdanie wymaga jednak ostrożności. Stary Testament nie jest jedynie długim wstępem, który po narodzeniu Jezusa przestał być potrzebny. Ma własną, trwałą wartość jako Słowo Boże i bez niego nie da się w pełni zrozumieć Ewangelii.

Co właściwie oznacza słowo „testament”?

W nazwach obu części Biblii słowo testament oznacza przymierze. Nie chodzi więc przede wszystkim o testament kojarzony ze spadkiem, lecz o więź, którą Bóg z własnej inicjatywy ustanawia z człowiekiem.

Stary Testament opisuje kilka przymierzy: z Noem, Abrahamem, Izraelem na Synaju i Dawidem. Szczególne miejsce zajmuje przymierze synajskie, w którym Bóg czyni Izrael swoim ludem i daje mu Prawo. Prorocy zapowiadają później Nowe Przymierze, zapisane nie tylko na kamiennych tablicach, lecz w ludzkim wnętrzu (por. Jr 31,31-34).

Podczas Ostatniej Wieczerzy Jezus odnosi tę zapowiedź do swojej krwi, która zostanie przelana. Nowe Przymierze zostaje ustanowione przez Chrystusa i przypieczętowane Jego śmiercią oraz zmartwychwstaniem. Nie jest zerwaniem z wcześniejszym działaniem Boga, ale doprowadzeniem Jego zbawczego planu do pełni.

Czym różni się Stary Testament od Nowego Testamentu?

Różnica nie polega na tym, że w jednej części działa Bóg Ojciec, a w drugiej pojawia się Jezus. Syn Boży nie zaczyna istnieć dopiero w Betlejem. Różni się przede wszystkim etap objawienia i historii zbawienia, który opisują księgi.

Stary Testament opowiada o przygotowaniu

Na kartach Starego Testamentu Bóg stopniowo daje się poznać, wybiera Abrahama, wyprowadza Izraelitów z Egiptu, zawiera przymierze, przekazuje Prawo i posyła proroków. Historia ludu wybranego nie jest pasmem samych zwycięstw. Wierność Boga spotyka się w niej z ludzkim buntem, powrotami, klęskami i ponawianą obietnicą ocalenia.

Księgi te uczą, kim jest jeden Bóg, czym są stworzenie, grzech, sprawiedliwość, miłosierdzie, przymierze i nadzieja mesjańska. Zawierają opowiadania, prawa, modlitwy, poezję, proroctwa oraz mądrość dojrzewającą przez pokolenia.

Nowy Testament skupia się na Jezusie Chrystusie

Nowy Testament rozpoczyna się od czterech Ewangelii. Opowiadają one o życiu i nauczaniu Jezusa, Jego męce, śmierci oraz zmartwychwstaniu. Dzieje Apostolskie przedstawiają rozwój pierwotnego Kościoła, listy wyjaśniają wiarę i życie chrześcijańskich wspólnot, a Apokalipsa ukazuje ostateczne zwycięstwo Boga.

Jezus Chrystus jest pełnią Objawienia. W Nim Bóg nie przekazuje jedynie kolejnej wiadomości. Syn Boży staje się człowiekiem, objawia Ojca i dokonuje odkupienia. Dlatego Nowy Testament odczytuje wcześniejsze dzieje i obietnice w świetle osoby Chrystusa oraz Jego Paschy.

Ten sam Bóg w obu Testamentach

Niekiedy można usłyszeć, że Stary Testament przedstawia Boga surowego i karzącego, natomiast Nowy Testament mówi już tylko o miłości i przebaczeniu. Taki podział jest fałszywy.

W Starym Testamencie Bóg okazuje miłosierdzie, przebacza, broni ubogich i wielokrotnie podnosi lud, który łamie przymierze. Nowy Testament również mówi o grzechu, sądzie, odpowiedzialności i konieczności nawrócenia. Jezus przyjmuje grzeszników, lecz zarazem wzywa ich do zmiany życia.

Nie wszystkie biblijne wydarzenia są łatwe do przyjęcia. Szczególną trudność wywołują opisy wojen, surowych kar i prawa właściwego dla starożytnego Izraela. Trzeba je czytać z uwzględnieniem gatunku literackiego, realiów epoki oraz stopniowego przygotowywania ludzi do pełni objawionej w Chrystusie. Nie ma dwóch różnych Bogów. Jest jeden Bóg, który prowadzi historię zbawienia ku jej wypełnieniu.

Obietnica i wypełnienie: jak łączą się oba Testamenty?

Nowy Testament wyrasta ze Starego. Jezus modli się psalmami, odwołuje się do Prawa i Proroków, a po zmartwychwstaniu wyjaśnia uczniom idącym do Emaus, w jaki sposób Pisma prowadzą do zrozumienia Jego misji (por. Łk 24,25-27). Apostołowie również głoszą Ewangelię językiem zaczerpniętym z ksiąg Izraela.

Połączenie obu Testamentów dobrze widać w kilku wielkich tematach:

  • stworzenie i nowe stworzenie: pierwsze rozdziały Księgi Rodzaju mówią o początku świata i zranieniu człowieka przez grzech, a Nowy Testament przedstawia zbawcze dzieło Chrystusa jako początek odnowionego życia;
  • Abraham i obietnica dla narodów: powołanie Abrahama rozpoczyna historię ludu, przez który błogosławieństwo ma dotrzeć do wszystkich narodów. Nowy Testament ukazuje jej wypełnienie w Chrystusie;
  • wyjście z Egiptu i Pascha Jezusa: uwolnienie Izraela z niewoli staje się podstawowym obrazem zbawienia. Śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa są nową Paschą, przejściem z niewoli grzechu i śmierci do życia;
  • manna i Eucharystia: pokarm dany Izraelitom na pustyni przygotowuje biblijny język, którym Jezus mówi o chlebie życia;
  • królestwo Dawida i Mesjasz: obietnice związane z domem Dawida pomagają rozpoznać Jezusa jako oczekiwanego Mesjasza i Króla, którego panowanie nie przemija;
  • zapowiedź Nowego Przymierza: proroctwo Jeremiasza znajduje wypełnienie w ofierze Chrystusa, wspominanej i uobecnianej w Eucharystii.

Takie odczytywanie nazywa się typologią biblijną. Osoby, wydarzenia i znaki Starego Testamentu zapowiadają pełniejszą rzeczywistość objawioną w Chrystusie. Typologia nie polega na dopisywaniu ukrytych znaczeń do każdego szczegółu. Połączenie musi wynikać z samego Pisma i sposobu, w jaki odczytuje je Kościół.

Czy Jezus unieważnił Stary Testament?

Jezus wyraźnie mówi, że nie przyszedł znieść Prawa i Proroków, lecz je wypełnić (por. Mt 5,17). Wypełnienie nie oznacza prostego pozostawienia wszystkiego w niezmienionej formie. Chrystus odsłania pełny sens Prawa i prowadzi je ku przykazaniu miłości Boga oraz bliźniego.

Dlatego chrześcijanie nadal przyjmują Dekalog, a Kazanie na Górze ukazuje jego wymagania sięgające ludzkich intencji, pragnień i decyzji. Przepisy rytualne oraz regulacje społeczne dane starożytnemu Izraelowi przygotowywały przyjście Chrystusa i nie obowiązują Kościoła w tej samej postaci. Już pierwsi apostołowie rozeznawali tę sprawę, gdy do wspólnot zaczęli dołączać poganie (por. Dz 15).

Stary Testament pozostaje jednak częścią chrześcijańskiej Biblii. Psalmy są modlitwą Kościoła, Dekalog zachowuje moc moralną, księgi mądrościowe uczą rozumnego i wiernego życia, a prorocy nadal odsłaniają ciężar grzechu, niesprawiedliwości oraz niewierności Bogu.

Stary Testament nie jest zbiorem zaszyfrowanych przepowiedni

Chrześcijanin czyta Stary Testament w świetle Chrystusa, ale nie powinien traktować go jak katalogu zagadek, w których każdy przedmiot i każda liczba ukrywają zapowiedź Jezusa. Najpierw trzeba usłyszeć, co dana księga mówiła w swoim historycznym i literackim otoczeniu.

Dopiero potem można pytać o jej miejsce w całej Biblii. Księga Wyjścia opowiada o wyzwoleniu Izraela z Egiptu i jednocześnie daje język do opisu zbawienia w Chrystusie. Psalmy wyrastają z modlitwy Izraela, a równocześnie stają się modlitwą Jezusa i Kościoła. Sens chrześcijański nie niszczy pierwotnego sensu tekstu, lecz odczytuje go w pełniejszej historii.

Takie podejście chroni również przed lekceważeniem narodu żydowskiego i jego Pism. Nowy Testament wyrósł w świecie wiary Izraela. Jezus, Maryja i apostołowie byli Żydami, a chrześcijaństwo nie może zrozumieć własnych korzeni bez Starego Testamentu.

Jak czytać Stary i Nowy Testament razem?

Nie trzeba zaczynać od pierwszej strony Księgi Rodzaju i czytać wszystkich ksiąg po kolei. Osobie poznającej Biblię łatwiej najpierw wejść w Ewangelię, zobaczyć osobę Jezusa, a następnie wracać do fragmentów Starego Testamentu, do których odnoszą się ewangeliści.

Dobrym przykładem jest opis Ostatniej Wieczerzy. Jego sens staje się pełniejszy po przeczytaniu opowieści o wyjściu z Egiptu, ustanowieniu Paschy i przymierzu na Synaju. Podobnie słowa Jezusa o chlebie życia otwierają drogę do historii manny, a tytuł „Syn Dawida” prowadzi do ksiąg historycznych i prorockich.

W łączeniu obu części pomaga także liturgia. Czytanie ze Starego Testamentu zostaje w niedziele zestawione z Ewangelią, a psalm uczy odpowiedzi na usłyszane słowo. Nie zawsze związek jest od razu oczywisty. Szukanie wspólnego tematu, obietnicy albo obrazu stopniowo uczy czytać Biblię jako całość.

Podczas lektury można postawić trzy proste pytania:

  1. Co ten fragment mówił ludziom, do których był najpierw skierowany?
  2. Jakie miejsce zajmuje w historii przymierza i zbawienia?
  3. Co odsłania się w nim, gdy czytam go w świetle Jezusa Chrystusa?

Najczęściej zadawane pytania o Stary i Nowy Testament

Podział Biblii na dwie części rodzi pytania o liczbę ksiąg, obowiązywanie Starego Testamentu i sposób odczytywania proroctw. Poniższe odpowiedzi zbierają najważniejsze rozróżnienia w krótkiej formie.

Ile ksiąg ma Stary i Nowy Testament?

W Biblii katolickiej Stary Testament liczy 46 ksiąg, a Nowy Testament 27 ksiąg. Razem tworzą kanon 73 ksiąg uznanych przez Kościół za natchnione.

Dlaczego Biblia protestancka ma mniej ksiąg Starego Testamentu?

Katolicki Stary Testament zawiera siedem ksiąg deuterokanonicznych: Księgę Tobiasza, Księgę Judyty, Pierwszą i Drugą Księgę Machabejską, Księgę Mądrości, Mądrość Syracha oraz Księgę Barucha. Obejmuje też fragmenty Estery i Daniela nieobecne w protestanckim kanonie. Obie tradycje mają natomiast 27 ksiąg Nowego Testamentu.

Czy Stary Testament jest mniej ważny od Nowego?

Nie. Stary Testament jest natchnionym Słowem Bożym i niezbędną częścią Biblii. Nowy Testament zajmuje wyjątkowe miejsce, ponieważ jego centrum stanowi Jezus Chrystus, lecz nie unieważnia wcześniejszych ksiąg.

Czy Bóg w Starym Testamencie jest inny niż w Nowym?

Nie. Biblia mówi o jednym Bogu. Zarówno Boża sprawiedliwość, jak i miłosierdzie są obecne w obu Testamentach. Różnica wynika z kolejnych etapów historii zbawienia oraz z pełni objawienia przyniesionej przez Chrystusa.

Czy Jezus jest obecny w Starym Testamencie?

Stary Testament nie opowiada ziemskiego życia Jezusa z Nazaretu, ale zawiera obietnice mesjańskie, wydarzenia i znaki, które Nowy Testament oraz Tradycja Kościoła odczytują w świetle Chrystusa. Nie znaczy to, że każdy werset jest bezpośrednią przepowiednią o Jezusie.

Czy można czytać tylko Nowy Testament?

Od Ewangelii można rozpocząć poznawanie Biblii, jednak zatrzymanie się wyłącznie na Nowym Testamencie zubaża jej rozumienie. Bez historii stworzenia, Abrahama, wyjścia z Egiptu, Prawa, psalmów i proroków wiele słów oraz gestów Jezusa pozostaje nieczytelnych.

Dwie części, jedna historia zbawienia

Między ostatnią księgą Starego Testamentu a pierwszą stroną Ewangelii nie zaczyna działać inny Bóg. Zmienia się etap historii. Ten, który obiecuje, jest tym samym, który w Chrystusie wypełnia obietnicę.

Stary Testament daje język oczekiwania, przymierza, ofiary, wyzwolenia i królestwa. Nowy Testament ukazuje Jezusa, w którym te słowa nabierają pełnego znaczenia. Gdy czytamy obie części razem, Biblia przestaje przypominać zbiór luźnych ksiąg. Odsłania jedną opowieść o Bogu, który szuka człowieka i prowadzi go ku zbawieniu.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *