Apostołowie byli uczniami wybranymi i posłanymi przez Jezusa, aby głosili Ewangelię, byli świadkami Jego zmartwychwstania i stali się fundamentem rodzącego się Kościoła. Spośród większego grona uczniów Chrystus wybrał Dwunastu i nadał tej wspólnocie szczególną misję.
Spis treści
Liczba nie była przypadkowa. Dwunastu apostołów odpowiada dwunastu pokoleniom Izraela. Ich wybór wskazywał, że w Jezusie Bóg gromadzi swój lud i rozpoczyna nowy etap historii zbawienia.
Ewangelie nie przedstawiają apostołów jako ludzi bez słabości. Byli wśród nich rybacy, celnik, uczniowie porywczy i ostrożni, Piotr, który zaparł się Mistrza, oraz Judasz, który Go zdradził. Jezus powierzył im misję nie dlatego, że już byli doskonali, lecz dlatego, że ich powołał, formował i posłał.
Kim byli apostołowie?
Słowo apostoł pochodzi od greckiego apostolos i oznacza posłanego, wysłannika. Apostoł nie jest więc jedynie słuchaczem nauki Jezusa. Otrzymuje od Niego zadanie i zostaje posłany w Jego imieniu.
Ewangelia według św. Łukasza wyraźnie odróżnia szersze grono uczniów od Dwunastu. Jezus przywołał uczniów i spośród nich wybrał tych, których nazwał apostołami (Łk 6,12-16). Każdy z Dwunastu był uczniem, ale nie każdy uczeń należał do Dwunastu. Wokół Chrystusa gromadziło się więcej osób, także kobiety, które Mu towarzyszyły i wspierały Jego misję.
Marek opisuje powołanie w krótkiej, bardzo wymownej kolejności. Jezus ustanowił Dwunastu najpierw po to, aby z Nim byli, a następnie by ich posyłać na głoszenie nauki (Mk 3,13-15). Zanim stali się głosicielami, mieli słuchać, patrzeć i uczyć się życia przy Mistrzu.
Jak mieli na imię dwunastu apostołowie?
Listy Dwunastu znajdują się w Ewangeliach Mateusza, Marka i Łukasza oraz w Dziejach Apostolskich. Kolejność imion nie zawsze jest taka sama, a jedna osoba występuje pod różnymi imionami. Nie oznacza to, że autorzy opisują inne grono. Podobne różnice w sposobie przedstawiania wydarzeń można lepiej zrozumieć, poznając charakter czterech Ewangelii.
| Apostoł | Co mówi o nim Nowy Testament? |
|---|---|
| Szymon Piotr | Rybak i brat Andrzeja. Jezus nadał mu imię Piotr. Zajmuje pierwsze miejsce na listach Dwunastu i otrzymuje szczególne zadanie umacniania braci. |
| Andrzej | Brat Piotra i rybak. W Ewangelii Jana przyprowadza Szymona do Jezusa. |
| Jakub, syn Zebedeusza | Brat Jana, rybak. Należał wraz z Piotrem i Janem do grona obecnego przy niektórych szczególnych wydarzeniach. |
| Jan | Brat Jakuba, syn Zebedeusza. Jezus nazwał obu braci Synami Gromu. |
| Filip | Pochodził z Betsaidy. W Ewangelii Jana prowadzi Natanaela do Jezusa i rozmawia z Chrystusem przed rozmnożeniem chleba. |
| Bartłomiej | Występuje na listach Dwunastu. Nowy Testament nie podaje jego osobnej historii. Tradycyjnie bywa utożsamiany z Natanaelem, jednak tekst biblijny nie stwierdza tego wprost. |
| Mateusz | Przed powołaniem był celnikiem, czyli poborcą podatków. |
| Tomasz | Nazywany Didymos, czyli Bliźniak. Po zmartwychwstaniu przeszedł od niedowierzania do wyznania wiary w Jezusa jako Pana i Boga. |
| Jakub, syn Alfeusza | Wymieniany na listach apostołów. Pismo nie przekazuje wielu szczegółów o jego życiu. |
| Tadeusz | U Mateusza i Marka występuje jako Tadeusz, a u Łukasza jako Juda, syn Jakuba. Jest odróżniony od Judasza Iskarioty. |
| Szymon Gorliwy | Mateusz i Marek nazywają go Kananejczykiem, a Łukasz Gorliwym. Sam przydomek nie wystarcza, aby z pewnością odtworzyć jego poglądy polityczne. |
| Judasz Iskariota | Należał do Dwunastu, a później zdradził Jezusa. Po jego śmierci do grona apostołów dołączono Macieja. |
O części apostołów wiemy bardzo mało. Ewangelie nie są zbiorem dwunastu pełnych biografii. Skupiają się na Jezusie, a uczniów ukazują przede wszystkim jako tych, których On powołał i przygotował do misji.
Dlaczego Jezus wybrał dwunastu apostołów?
Liczba dwanaście ma znaczenie biblijne. Izrael tworzyło dwanaście pokoleń wywodzących się od synów Jakuba. Kiedy Jezus ustanawia Dwunastu, wykonuje gest odnoszący się do całego ludu Bożego. Nie zakłada małego grona przeznaczonego wyłącznie dla siebie. Tworzy widzialny znak, że Bóg gromadzi Izraela, a przez misję Kościoła chce dotrzeć do wszystkich narodów.
Sam Jezus mówi Dwunastu, że w odrodzonym świecie zasiądą na tronach, sądząc dwanaście pokoleń Izraela (Mt 19,28). W Apokalipsie Nowe Jeruzalem ma dwanaście bram z imionami pokoleń Izraela oraz dwanaście warstw fundamentu z imionami apostołów Baranka (Ap 21,12-14). Stary i Nowy Testament spotykają się w jednym obrazie historii zbawienia.
Dlatego po zdradzie i śmierci Judasza wspólnota nie pozostawiła pustego miejsca. Jeszcze przed Pięćdziesiątnicą wybrano Macieja, aby ponownie było Dwunastu (Dz 1,15-26). Nie była to jedynie decyzja organizacyjna. Pełne grono miało świadczyć o ciągłości Bożego planu.
Dlaczego Jezus wybrał właśnie tych ludzi?
Pismo Święte nie ujawnia osobnego powodu wyboru każdego apostoła. Łukasz podaje jednak ważny szczegół: przed powołaniem Dwunastu Jezus spędził noc na modlitwie (Łk 6,12-13). Marek dodaje, że przywołał tych, których sam chciał (Mk 3,13). Ich wybór był świadomą decyzją Chrystusa, a nie wynikiem przypadku czy plebiscytu wśród uczniów.
Nie dostajemy jednocześnie listy kwalifikacji podobnej do wymagań stawianych kandydatom na urząd. Kilku było rybakami, Mateusz pobierał podatki, a o zawodach większości z nich Biblia milczy. Nie należy też tworzyć pewnych opowieści o ich charakterach tam, gdzie Ewangelie przekazują tylko imię.
Historie Piotra, Tomasza i synów Zebedeusza wystarczają jednak, aby zobaczyć, że Jezus nie powołał gotowych świętych. Apostołowie spierali się o pierwszeństwo, nie zawsze rozumieli zapowiedzi męki, zasnęli w Getsemani, a podczas pojmania opuścili Mistrza. Ich słabość nie została przemilczana.
To nie znaczy, że wierność nie miała znaczenia. Judasz naprawdę zdradził, a Piotr naprawdę się zaparł. Ewangelia nie zamienia grzechu w zaletę. Ukazuje jednak również różnicę między zamknięciem się w zdradzie a przyjęciem przebaczenia i powrotem do powierzonej misji.
Do czego Jezus powołał Dwunastu?
Pierwszym zadaniem apostołów było być z Jezusem. Towarzyszyli Mu w drodze, słuchali nauczania, widzieli znaki, a potem byli świadkami śmierci i zmartwychwstania. Nie otrzymali jedynie zestawu prawd do zapamiętania. Poznawali Tego, o którym mieli później świadczyć.
Następnie Chrystus ich posłał. Głosili nadejście królestwa Bożego, wzywali do nawrócenia, uzdrawiali chorych i otrzymali władzę nad duchami nieczystymi. Po zmartwychwstaniu misja została rozszerzona na wszystkie narody (Mt 28,18-20).
Dzieje Apostolskie akcentują jeszcze jeden warunek: apostoł ma być świadkiem zmartwychwstania. Gdy wybierano następcę Judasza, szukano kogoś, kto towarzyszył Jezusowi od chrztu Janowego aż do wniebowstąpienia i mógł wraz z pozostałymi zaświadczyć, że Chrystus żyje (Dz 1,21-22).
Ich świadectwo nie opierało się wyłącznie na pamięci i odwadze. Jezus obiecał im moc z wysoka. Po zesłaniu Ducha Świętego zalęknieni uczniowie zaczęli publicznie głosić ukrzyżowanego i zmartwychwstałego Pana.
Dwunastu, Maciej i św. Paweł
Po odejściu Judasza jego miejsce zajął Maciej. Dzieje Apostolskie opisują modlitwę wspólnoty i losowanie pomiędzy nim a Józefem zwanym Barsabą. Maciej został dołączony do Jedenastu, przywracając liczbę Dwunastu przed zesłaniem Ducha Świętego.
Święty Paweł również nazywa siebie apostołem, ponieważ zmartwychwstały Chrystus objawił mu się i posłał go do głoszenia Ewangelii. Paweł jest apostołem, ale nie należy do historycznego grona Dwunastu wybranego podczas publicznej działalności Jezusa. Nowy Testament potrafi więc używać słowa apostoł w znaczeniu ściśle odnoszącym się do Dwunastu oraz w znaczeniu szerszym, dotyczącym osób posłanych przez Chrystusa do szczególnej misji.
Apostołowie jako fundament Kościoła
Kościół nazywa się apostolskim, ponieważ został zbudowany na świadectwie apostołów, zachowuje przekazaną przez nich Ewangelię i jest nadal prowadzony przez ich następców. Biskupi, pozostający w jedności z papieżem jako następcą św. Piotra, kontynuują pasterską misję powierzoną przez Chrystusa.
Nie oznacza to, że każdy biskup staje się kolejnym członkiem Dwunastu. Tamto grono miało niepowtarzalne miejsce w historii zbawienia. Sukcesja apostolska służy temu, aby Kościół trwał w tej samej wierze, sakramentach i misji, które otrzymał od Chrystusa przez apostołów. Szerzej wyjaśnia to odpowiedź na pytanie, czym jest Kościół.
Apostolskość nie jest więc ozdobnym słowem dopisanym do Credo. Łączy dzisiejszą wspólnotę wierzących z konkretnymi świadkami Jezusa i z Ewangelią, którą głosili. Przypomina też, że wiara chrześcijańska nie jest wyłącznie prywatną sprawą. Została powierzona Kościołowi po to, aby była przeżywana, strzeżona i przekazywana.
Co wybór apostołów mówi o powołaniu chrześcijanina?
Historia Dwunastu nie daje podstaw do twierdzenia, że przygotowanie, wiedza czy dojrzałość są niepotrzebne. Pokazuje jednak, że powołanie zaczyna się od inicjatywy Jezusa. To On przywołuje uczniów do siebie, pozwala im wzrastać i powierza odpowiedzialność.
Porządek zapisany przez Marka pozostaje czytelny także dzisiaj: najpierw być z Chrystusem, potem zostać posłanym. Chrześcijańskie świadectwo nie rodzi się z samej aktywności. Potrzebuje słuchania Słowa, modlitwy, sakramentów i życia we wspólnocie. Jednocześnie bliskość Jezusa nie zamyka ucznia w bezpiecznym kręgu. Prowadzi do służby i dzielenia się Ewangelią.
Najczęstsze pytania o apostołów
Pytania o apostołów dotyczą nie tylko ich imion, lecz także różnicy między uczniem a apostołem, miejsca św. Pawła i roli Maryi Magdaleny. Poniżej wyjaśniamy najczęstsze wątpliwości związane z Dwunastoma i ich misją.
Czym różni się uczeń od apostoła?
Uczeń idzie za Jezusem i uczy się od Niego. Apostoł jest uczniem, który został także posłany z określoną misją. W Ewangeliach uczniów było więcej, natomiast Dwunastu tworzyło wybrane grono apostołów.
Ilu było apostołów: dwunastu czy trzynastu?
Jezus ustanowił Dwunastu. Po zdradzie Judasza jego miejsce zajął Maciej, dlatego nie liczy się ich jako trzynastoosobowego grona działającego jednocześnie. Paweł jest nazywany apostołem w szerszym znaczeniu, lecz nie należy do Dwunastu z okresu publicznej działalności Jezusa.
Dlaczego listy apostołów różnią się imionami?
Listy różnią się kolejnością, a jeden z apostołów jest nazwany Tadeuszem lub Judą, synem Jakuba. Szymon występuje natomiast z przydomkiem Kananejczyk albo Gorliwy. Są to różne określenia tych samych osób, nie dowód na istnienie konkurencyjnych grup Dwunastu.
Czy Maryja Magdalena była apostołem?
Maryja Magdalena nie należała do Dwunastu. Była uczennicą Jezusa i pierwszoplanowym świadkiem pustego grobu oraz spotkania ze Zmartwychwstałym. Ponieważ przekazała uczniom wiadomość o zmartwychwstaniu, tradycja chrześcijańska nazywa ją apostołką apostołów. Ten tytuł podkreśla jej wyjątkowe świadectwo, ale nie włącza jej do grona Dwunastu.
Czy wiadomo, jak zginęli apostołowie?
Nowy Testament opisuje męczeństwo Jakuba, syna Zebedeusza, i zapowiada los Piotra, ale nie podaje historii śmierci każdego apostoła. Wiele przekazów pochodzi z późniejszej tradycji. Należy je oceniać osobno i nie przedstawiać wszystkich jako faktów zapisanych w Biblii.
Dwunastu miało być z Jezusem i nieść Jego Ewangelię
Apostołowie nie byli przypadkową grupą ani zespołem wybranym wyłącznie ze względu na naturalne zdolności. Jezus ustanowił Dwunastu jako znak odnowionego ludu Bożego, świadków swojego zmartwychwstania i fundament Kościoła. Ich autorytet pochodził od Chrystusa, a misja miała prowadzić daleko poza granice Galilei i Judei.
W ich historii widać powołanie, bliskość z Jezusem, posłanie, słabość, nawrócenie i działanie Ducha Świętego. Ewangelia nie ukrywa pęknięć w tym gronie. Pokazuje za to, że Kościół od początku opiera się nie na ludzkiej bezbłędności, lecz na wierności Chrystusa, który powołuje i posyła.
Podstawa biblijna i doktrynalna: Mk 3,13-19; Łk 6,12-16; Dz 1,15-26; Ap 21,12-14; Katechizm Kościoła Katolickiego 551-553, 857-860 i 880-882.



