Przez lata Ewangelie pozostawiają życie Jezusa niemal nie opisane. Po opowieściach o dzieciństwie przychodzi długi czas, o którym wiemy niewiele. Nazaret pozostaje miejscem Jego codzienności, ale kolejne wydarzenia przeniosą nas daleko poza rodzinny dom.
Spis treści
Potem narracja nagle przyspiesza. Pojawiają się tłumy, pytania o Mesjasza i ludzie gotowi porzucić dotychczasowe zajęcia. Zanim jednak usłyszymy o nauczaniu nad jeziorem, trzeba zatrzymać się przy spotkaniu, którego znaczenie nie od razu jest oczywiste.
Jak Jezus rozpoczął publiczną działalność? Cztery Ewangelie prowadzą nas przez ten początek różnymi drogami. W jednych najpierw zobaczymy pustynię i powrót do Galilei, w innej usłyszymy rozmowy pierwszych uczniów i trafimy na wesele. Dopiero gdy przyjrzymy się tym scenom razem, dostrzeżemy, co łączy Jordan, galilejskie miejscowości i Jerozolimę.
Nad Jordanem Jezus staje pośród tych, którzy szukają nawrócenia
Nad rzeką gromadzą się ludzie przychodzący do Jana Chrzciciela. Wyznają grzechy i przyjmują chrzest związany z wezwaniem do nawrócenia. Właśnie tam przybywa Jezus z Galilei. Mateusz opisuje opór Jana, który rozpoznaje, że to on potrzebuje chrztu od Jezusa, a nie odwrotnie (Mt 3,13-15).
Chrzest w Jordanie jest początkiem publicznej misji Jezusa, co potwierdza Katechizm Kościoła Katolickiego w punkcie 535. Nie oznacza to, że Jezus potrzebował oczyszczenia z własnego grzechu. Jako bezgrzeszny Syn staje pośród grzeszników i przyjmuje drogę, która doprowadzi Go do oddania za nich życia. Katechizm wiąże to wydarzenie z rozpoczęciem misji cierpiącego Sługi (KKK 536).
Po chrzcie Mateusz opisuje otwarcie nieba i zstąpienie Ducha Bożego jak gołębicy. Rozlega się głos Ojca:
Ten jest mój Syn umiłowany, w którym mam upodobanie.
(Biblia Tysiąclecia, Mt 3,17)
Nad Jordanem zostaje objawione, kim jest Jezus. Nie staje się dopiero wtedy Synem Bożym. Początek Jego działalności nie jest początkiem Jego boskiego synostwa. To rozróżnienie wynika z wiary w Jezusa jako prawdziwego Boga i prawdziwego człowieka.
Jan Chrzciciel wskazuje Tego, którego sam zapowiadał
Relacja Jezusa z Janem nie kończy się na samym obrzędzie chrztu. Chrzciciel przygotowuje ludzi na przyjście Mesjasza, a następnie wskazuje Jezusa swoim słuchaczom i uczniom.
W Ewangelii Jana jego świadectwo przybiera szczególnie wyraźną postać:
Oto Baranek Boży, który gładzi grzech świata.
(Biblia Tysiąclecia, J 1,29)
Te słowa kierują uwagę ku zbawieniu i ofierze. Już na początku opowieści o publicznej działalności pojawia się zapowiedź tego, co wypełni się przez śmierć Jezusa. Jan nie przedstawia Go wyłącznie jako kolejnego nauczyciela wzywającego do poprawy życia.
Ewangelista opisuje również dwóch uczniów Chrzciciela, którzy po usłyszeniu jego świadectwa idą za Jezusem. Jednym z nich jest Andrzej. To on przyprowadza później swojego brata Szymona (J 1,35-42). Początek wspólnoty uczniów wyrasta więc także z działalności Jana.
Przez pewien czas działalność Jezusa i Chrzciciela trwa równolegle. Jan wyraźnie zaznacza, że podczas pobytu Jezusa i Jego uczniów w ziemi judzkiej Chrzciciel nie został jeszcze uwięziony (J 3,22-24). Gdy uczniowie Jana niepokoją się rosnącym zainteresowaniem Jezusem, ich nauczyciel potwierdza, że został posłany przed Mesjaszem. Przyjmuje wzrost Jego znaczenia jako spełnienie swojej misji (J 3,26-30).
Ten szczegół będzie potrzebny, gdy spróbujemy zrozumieć kolejność wydarzeń. Nie cała działalność Jezusa zaczyna się dopiero po aresztowaniu Jana.
Zanim pojawią się tłumy, Ewangelie prowadzą na pustynię
Mateusz, Marek i Łukasz umieszczają po chrzcie pobyt Jezusa na pustyni. Dopiero później opowiadają o Jego nauczaniu w Galilei. Pustynia należy zatem do początku publicznej misji, choć nie jest miejscem wystąpień przed tłumami.
Mateusz opisuje czterdziestodniowy post oraz pokusy dotyczące chleba, wystawienia Boga na próbę i zdobycia władzy za cenę oddania pokłonu szatanowi (Mt 4,1-11). Jezus odrzuca każdą z tych propozycji. Pozostaje posłuszny Ojcu.
W tych scenach ujawnia się sposób, w jaki będzie wypełniał swoje posłannictwo. Cuda nie posłużą Mu do popisywania się mocą, a misja nie będzie dążeniem do panowania zdobytego za wszelką cenę. Gdy później przyjdą chorzy, uczniowie i przeciwnicy, ta wierność Ojcu pozostanie podstawą Jego działania.
Galilea staje się miejscem głoszenia Dobrej Nowiny
Marek wiąże rozpoczęcie galilejskiego nauczania z uwięzieniem Jana Chrzciciela. Jezus przychodzi do Galilei i głosi Ewangelię Bożą (Mk 1,14). Jego orędzie ewangelista ujmuje w krótkim wezwaniu:
Czas się wypełnił i bliskie jest królestwo Boże. Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię!
(Biblia Tysiąclecia, Mk 1,15)
Królestwo Boże jest centrum nauczania Jezusa. Chodzi o zbawcze panowanie Boga, które staje się obecne w osobie i działaniu Chrystusa. Wezwanie do nawrócenia oznacza zmianę życia i przyjęcie Dobrej Nowiny. U Mateusza pojawia się określenie królestwo niebieskie, odnoszące się do tej samej rzeczywistości (Mt 4,17).
Galilea leży na północy. Tam znajduje się Nazaret, gdzie Jezus się wychował, oraz Kafarnaum nad Jeziorem Galilejskim. Mateusz podaje, że Jezus opuścił Nazaret i zamieszkał właśnie w Kafarnaum (Mt 4,13). W okolicach jeziora powołuje Szymona, Andrzeja, Jakuba i Jana. Naucza w synagogach i spotyka ludzi cierpiących na rozmaite choroby (Mt 4,18-24).
Łukasz na początku galilejskiej części opowieści umieszcza wystąpienie w synagodze w Nazarecie. Jezus czyta fragment Izajasza o dobrej nowinie dla ubogich, wolności dla więźniów i przejrzeniu dla niewidomych, a następnie mówi:
Dziś spełniły się te słowa Pisma, któreście słyszeli.
(Biblia Tysiąclecia, Łk 4,21)
To zapowiedź misji, w której obietnice Pisma odnoszą się do Niego samego. Scena szybko przechodzi jednak od zdumienia do sprzeciwu. Początek nauczania Jezusa obejmuje zarówno zainteresowanie słuchaczy, jak i odrzucenie.
Judea i Jerozolima są obecne wcześniej, niż można przypuszczać
Galilea zajmuje wiele miejsca w Ewangeliach, ale publiczna działalność Jezusa nie ogranicza się do północy. Judea leży na południu, a jej najważniejszym ośrodkiem religijnym jest Jerozolima ze świątynią.
Ewangelia Jana już w drugim rozdziale opisuje przybycie Jezusa do Jerozolimy na Paschę. Następnie przedstawia rozmowę z Nikodemem oraz pobyt Jezusa i uczniów w ziemi judzkiej (J 2,13; 3,1-24). To wydarzenia umieszczone przed uwięzieniem Chrzciciela.
Przy tej okazji pojawia się szczegół łatwy do przeoczenia. W J 3,22 czytamy o udzielaniu chrztu w otoczeniu Jezusa, ale J 4,2 dopowiada, że chrzcili Jego uczniowie, a nie sam Jezus. Potem opuszcza On Judeę i wraca do Galilei. W drodze przez Samarię spotyka kobietę przy studni (J 4,3-7).
U Jana droga Jezusa obejmuje zatem powroty między regionami i kolejne pobyty związane ze świętami. U Mateusza, Marka i Łukasza wyraźniej widzimy dłuższą część galilejską, a następnie drogę do Jerozolimy, gdzie rozegrają się wydarzenia męki. Taki układ opowieści nie dowodzi, że Jezus odwiedził Jerozolimę tylko raz. Ewangelista wybiera i porządkuje wydarzenia, a nie zapisuje każdego etapu podróży.
Pierwsze znaki: Kana i moc objawiona w Kafarnaum
Pytanie o pierwszy cud Jezusa wymaga wskazania, którą relację czytamy. Jan wprost nazywa wydarzenie na weselu w Kanie Galilejskiej początkiem znaków. Jezus przemienia tam wodę w wino (J 2,1-11).
Ewangelista dopowiada:
Taki to początek znaków uczynił Jezus w Kanie Galilejskiej. Objawił swoją chwałę i uwierzyli w Niego Jego uczniowie.
(Biblia Tysiąclecia, J 2,11)
Znak prowadzi do rozpoznania Jezusa i wiary w Niego. W opowieści o Kanie znaczenie wydarzenia wykracza poza rozwiązanie problemu gospodarzy wesela. Uczniowie dostrzegają Jego chwałę.
Marek zaczyna opis niezwykłych czynów od uwolnienia człowieka od ducha nieczystego w synagodze w Kafarnaum. Potem opowiada o uzdrowieniu teściowej Szymona oraz wielu innych chorych (Mk 1,23-34). Słuchacze doświadczają, że nauczaniu Jezusa towarzyszy moc.
Nie ma potrzeby dopisywania wydarzeniom dokładnych dat, aby wyjaśnić ich sens. Słowa i czyny Jezusa należą do jednej misji. Katechizm mówi, że znaki objawiają obecność królestwa i zapraszają do wiary; nie służą zaspokajaniu ciekawości ani oczekiwaniu magii (KKK 547-548).
Przypowieści pozwalają usłyszeć o królestwie w codziennych obrazach
Głoszenie królestwa przybiera również postać opowieści o siewcy, zasiewie i ziarnku gorczycy. Jezus odwołuje się do pracy i przedmiotów znanych słuchaczom, aby mówić o przyjęciu słowa oraz działaniu Boga.
W przypowieści o siewcy różne rodzaje ziemi obrazują różne odpowiedzi na słowo. Przypowieść o zasiewie kieruje uwagę na wzrost, którego gospodarz nie kontroluje w każdym szczególe. Ziarnko gorczycy ukazuje różnicę między małym początkiem a późniejszym rozwojem (Mk 4,1-32).
Przypowieści wymagają słuchania i osobistej odpowiedzi. Ich obrazy można zapamiętać szybko, ale zrozumienie prowadzi dalej: ku pytaniu, czy przyjmujemy to, co Jezus głosi. Dlatego nauczanie w przypowieściach nie jest jedynie sposobem ułatwiania trudnych treści.
Ewangelie nie pozwalają jednak ustalić, którą przypowieść Jezus wypowiedział jako pierwszą w swoim życiu. Pierwsza opowieść zapisana w danej księdze nie musi być pierwszą wygłoszoną historycznie.
Cztery Ewangelie inaczej rozkładają akcenty początku
Różnice stają się czytelniejsze, gdy osobno zobaczymy sposób prowadzenia narracji w każdej księdze. Poniższe zestawienie opisuje układ Ewangelii, nie kalendarz z dokładnymi datami.
| Ewangelia | Jak przedstawia początek działalności Jezusa? |
|---|---|
| Mateusz | Chrzest, kuszenie i przejście do Galilei po uwięzieniu Jana. Jezus osiada w Kafarnaum, głosi królestwo i powołuje uczniów. |
| Marek | Zwięzły opis chrztu i pustyni, następnie galilejskie nauczanie po aresztowaniu Chrzciciela. Słowom szybko towarzyszą uwolnienia i uzdrowienia. |
| Łukasz | Chrzest i kuszenie, powrót do Galilei oraz wystąpienie w Nazarecie jako scena odsłaniająca misję Jezusa. |
| Jan | Świadectwo Chrzciciela o Duchu spoczywającym na Jezusie, spotkania uczniów, Kana i wczesna działalność w Jerozolimie oraz Judei. Nie opowiada samego obrzędu chrztu ani kuszenia. |
Mateusz, Marek i Łukasz to Ewangelie synoptyczne. Ich podobny układ nie oznacza jednak identycznej kolejności każdej sceny. Łukasz umieszcza wystąpienie w Nazarecie na początku nauczania w Galilei, choć w samej wypowiedzi Jezusa pojawia się odniesienie do czynów dokonanych już w Kafarnaum (Łk 4,23).
Wyraźny przykład różnicy dotyczy także oczyszczenia świątyni. Jan opisuje je na początku działalności, przy pierwszej wspomnianej Paschy (J 2,13-22). Synoptycy umieszczają tę scenę pod koniec, po wjeździe do Jerozolimy, przed męką, na przykład w Mk 11,15-19.
Nie wynika z tego automatycznie, że Jezus musiał dokonać takiego czynu dwa razy. Taka rekonstrukcja jest propozycją uzgodnienia relacji. O kolejności wydarzenia i sposobie jego przedstawienia toczy się dyskusja, na którą zwraca uwagę również komentarz Biblii Tysiąclecia do J 2,13-22. Uczciwiej zachować różnicę między opisami, niż bez wyjaśnienia dopisywać drugie wydarzenie.
Ile trwała publiczna działalność Jezusa?
Najczęściej przyjmuje się przybliżenie około trzech lat. Ewangelie nie podają jednak wprost łącznego czasu od chrztu do śmierci Jezusa ani dat wszystkich etapów nauczania.
Podstawą takiego oszacowania są przede wszystkim wzmianki o kolejnych świętach Paschy w Ewangelii Jana:
- J 2,13: Pascha związana z wczesnym przybyciem Jezusa do Jerozolimy.
- J 6,4: zbliżająca się Pascha w czasie działalności nad Jeziorem Galilejskim.
- J 11,55: Pascha przed męką.
Jeśli są to Paschy następujące rok po roku, między pierwszą a trzecią upływają około dwa lata. Działalność zaczęła się wcześniej niż pierwsze wymienione święto, więc cały okres był dłuższy. Te wzmianki pozwalają mówić o misji trwającej kilka lat, ale nie potwierdzają dokładnie trzyletniego przedziału od dnia do dnia. Sformułowanie około trzech lat należy traktować jako przybliżenie chronologiczne.
Synoptycy koncentrują opowieść na Galilei i drodze ku końcowej Passze w Jerozolimie. Z ich narracji nie należy wyciągać wniosku, że Jezus nauczał tylko przez jeden rok. Brak wzmianki o danym święcie nie jest dowodem, że ono w czasie Jego działalności nie nastąpiło.
Łukasz podaje natomiast, że Jezus rozpoczynał działalność, mając około trzydziestu lat (Łk 3,23). To informacja o przybliżonym wieku. Nie oznacza dokładnych trzydziestych urodzin i sama nie rozstrzyga, jak długo później nauczał.
Początek, którego znaczenie odsłania się stopniowo
Kiedy wracamy do Jordanu po przeczytaniu dalszych rozdziałów Ewangelii, łatwiej rozumiemy znaczenie chrztu i świadectwa Jana. Jezus przyjmuje misję, w której głoszenie, spotkania z uczniami, uzdrowienia i droga do Jerozolimy prowadzą ku zbawieniu.
Na początku uczniowie nie znają jeszcze całego jej przebiegu. Idą za Jezusem, słuchają Go i oglądają znaki. My czytamy te sceny, wiedząc już o krzyżu i zmartwychwstaniu. Dzięki temu w wydarzeniach nad Jordanem możemy dostrzec zapowiedź oddania życia, a w słowach o królestwie usłyszeć zaproszenie, które pozostaje skierowane także do nas.
Najczęstsze pytania o początek działalności Jezusa
Kilka pytań powraca szczególnie często przy porównywaniu Ewangelii. Krótkie odpowiedzi porządkują różnicę między początkiem misji, nauczaniem w Galilei i czasem jej trwania.
Jakie wydarzenie rozpoczęło publiczną działalność Jezusa?
Za początek Jego publicznej misji uznaje się chrzest przyjęty od Jana Chrzciciela w Jordanie. Tak przedstawia to również Katechizm Kościoła Katolickiego w punkcie 535. W synoptycznej narracji po chrzcie następuje pobyt na pustyni.
Czy Jezus zaczął nauczać dopiero po uwięzieniu Jana Chrzciciela?
Marek i Mateusz wiążą rozpoczęcie galilejskiego nauczania z uwięzieniem Jana. Ewangelia Jana opisuje jednak wcześniejszą działalność Jezusa i Jego uczniów w Judei, kiedy Chrzciciel pozostawał na wolności (J 3,22-24).
Jaki był pierwszy cud Jezusa?
Ewangelia Jana nazywa początkiem znaków przemianę wody w wino na weselu w Kanie Galilejskiej (J 2,11). Marek jako pierwszy niezwykły czyn opisuje uwolnienie człowieka od ducha nieczystego w Kafarnaum.
Gdzie Jezus prowadził publiczną działalność?
Nauczał w Galilei oraz w Judei, w tym w Jerozolimie. Ewangelie opisują także wydarzenia w Samarii i innych okolicach. Galilea jest miejscem wielu spotkań z uczniami i tłumami, a Jerozolima miejscem męki i zmartwychwstania.
Czy publiczna działalność Jezusa trwała dokładnie trzy lata?
Nie da się ustalić tak dokładnego przedziału na podstawie samych Ewangelii. Przybliżenie około trzech lat wiąże się przede wszystkim z trzema wzmiankami o Passze u Jana i okresem działalności poprzedzającym pierwszą z nich.
Podstawa biblijna i doktrynalna: Mt 3,13-17; Mk 1,9-15; J 2,1-13; J 3,22-30; Katechizm Kościoła Katolickiego, 535-536, 541-542, 546-548.



