Można wierzyć, że Bóg istnieje, stworzył świat, posłał swojego Syna i słyszy nasze modlitwy. Można bez wahania wypowiadać Credo, znać przykazania, regularnie uczestniczyć we Mszy Świętej i nadal zatrzymywać Boga przed drzwiami własnych decyzji.
Dopóki Jego słowo zgadza się z naszymi planami, trudno rozpoznać, czy naprawdę Mu ufamy. Różnica ujawnia się później: kiedy Ewangelia dotyka pieniędzy, języka, relacji z drugim człowiekiem, uczciwości albo przebaczenia. Wtedy wiara przestaje być tylko odpowiedzią na pytanie, czy Bóg istnieje. Staje się odpowiedzią na pytanie, czy wierzę Bogu na tyle, aby pozwolić Mu zmieniać moje życie.
Piotr stanął przed takim pytaniem nad Jeziorem Genezaret. Za sobą miał bezowocną noc, przed sobą słowo Jezusa, które nie pasowało do tego, czego właśnie doświadczył. Między pustą siecią a kolejnym wypłynięciem wydarzyło się coś, od czego także nasza wiara musi się kiedyś zacząć.
Spis treści
Piotr miał wiele powodów, żeby nie wypływać
Rybacy skończyli pracę. Wyszli z łodzi i płukali sieci. Nie czekali już na lepszą porę ani ostatni połów. Noc minęła, a jezioro niczego im nie oddało.
Właśnie wtedy Jezus polecił Szymonowi wypłynąć na głębię i ponownie zarzucić sieci. Z punktu widzenia rybaka nie brzmiało to rozsądnie. Szymon znał jezioro, właściwą porę i ciężar pracy, która nie przyniosła żadnego rezultatu. Mógł odpowiedzieć, że już próbował. Mógł powołać się na własne doświadczenie. Zrobił jedno i drugie, lecz na tym nie skończył.
Mistrzu, całą noc pracowaliśmy i niceśmy nie ułowili. Lecz na Twoje słowo zarzucę sieci.
(Biblia Tysiąclecia, Łk 5,5)
Piotr nie zaprzeczył temu, co się wydarzyło. Nie nazwał pustej sieci pełną ani porażki sukcesem. Zaufanie Bogu nie wymaga udawania, że rzeczywistość wygląda inaczej. Piotr przyznał, że cała noc pracy nie przyniosła owocu, a potem pozwolił, aby słowo Jezusa miało większe znaczenie niż jego ostatnie doświadczenie.
Nie zaufał nowej metodzie połowu. Zaufał Temu, który do niego mówił.
Wierzyć w Boga można jeszcze z brzegu
Katechizm nazywa wiarę osobowym przylgnięciem do Boga i jednocześnie dobrowolnym uznaniem całej prawdy, którą On objawił. Tych dwóch rzeczy nie należy rozdzielać. Chrześcijańska wiara nie jest samą wiedzą o Bogu, ale nie jest też uczuciem pozbawionym prawdy.
Tytułowe rozróżnienie nie opisuje więc dwóch osobnych rodzajów wiary. Pokazuje raczej pęknięcie, które może pojawić się w naszym życiu. Uznajemy, że Bóg istnieje, lecz zachowujemy się tak, jakby Jego słowo nie miało prawa niczego zmienić. Wyznajemy, że Jezus jest Panem, ale kierowanie codziennością pozostawiamy wyłącznie sobie.
Można wierzyć w Boga i słuchać Go tylko wtedy, gdy potwierdza to, co wcześniej postanowiliśmy. Można prosić o prowadzenie, a jednocześnie nie dopuszczać żadnej drogi poza tą już wybraną. Można szukać w Ewangelii pocieszenia, lecz omijać zdania, które domagają się nawrócenia.
Wierzyć Bogu oznacza uznać, że Jego słowo jest prawdziwe także wtedy, gdy staje naprzeciw naszych przyzwyczajeń, interesów i wygodnych usprawiedliwień. Piotr mógł pozostać na brzegu i z szacunkiem słuchać Jezusa. Dopiero ponownie zarzucona sieć pokazała, że przyjął nie tylko informację, lecz także wezwanie.
Wiara zaczyna być widoczna po wyjściu z kościoła
Podczas Mszy Świętej słuchamy słowa Bożego, wyznajemy wiarę i przyjmujemy błogosławieństwo. Na końcu zostajemy posłani. Nie chodzi jedynie o zakończenie celebracji i pozwolenie zgromadzonym, aby rozeszli się do domów. Zaczyna się czas, w którym usłyszane słowo ma otrzymać ciało w naszych wyborach.
Sama obecność w kościele nie jest czymś nieważnym. Przeciwnie, Eucharystia znajduje się w centrum życia Kościoła. Uczestnictwo w niej nie jest jednak cotygodniowym potwierdzeniem, że należymy do grupy ludzi porządnych. Spotykamy Chrystusa, ponieważ potrzebujemy Jego łaski, przebaczenia i przemiany. Pełniejsze poznanie znaczenia Mszy Świętej powinno prowadzić dalej niż do znajomości kolejnych części liturgii.
Można przekroczyć próg kościoła, a nie pozwolić Ewangelii przekroczyć progu własnego życia. Można odpowiedzieć „Bogu niech będą dzięki”, a chwilę później postąpić tak, jakby usłyszane słowo dotyczyło wyłącznie kogoś innego.
Właśnie za drzwiami świątyni okazuje się, czy zabieramy Ewangelię ze sobą.
Zostały po niej śmieci na kościelnym parkingu
Po jednej z Mszy Świętych zobaczyłem na kościelnym parkingu kobietę, która zostawiła po sobie śmieci. Wsiadła do samochodu i odjechała. Kilka chwil wcześniej była w kościele, a teraz jej bałagan miał posprzątać ktoś inny.
Nie znam tej kobiety. Nie wiem, jak wygląda jej życie, z czym się zmaga ani ile dobra robi wtedy, gdy nikt tego nie widzi. Nie mam prawa na podstawie jednego zdarzenia rozstrzygać, jaka jest jej wiara. Wiem jednak, co zobaczyłem, i wiem, że pozostawienie własnych śmieci na parkingu nie staje się właściwe tylko dlatego, że zrobiła to osoba wracająca z Mszy Świętej.
Nie był to wielki dramat. Ale może właśnie dlatego ta scena zapadła mi w pamięć. Rozdzielenie wiary od życia nie zawsze zaczyna się od głośnego odrzucenia Boga. Czasem mieści się w drobnym geście, któremu nie poświęcamy nawet jednej myśli. Ktoś posprząta. Ktoś ustąpi. Ktoś poniesie koszt mojego wyboru.
Łatwo oczekiwać od Boga odpowiedzi na wielkie modlitwy, a nie usłyszeć Jego wezwania w najprostszej odpowiedzialności. Wierzyć Bogu to również przyjąć, że przykazanie miłości obowiązuje na parkingu, zanim pojawi się okazja do wielkiego świadectwa.
Tymi samymi ustami można się modlić i ranić
Innym razem słyszałem małżeństwo idące do kościoła. Po drodze obmawiali kogoś i szydzili z tej osoby. Nie pamiętam już wszystkich słów, ale pamiętam swobodę, z jaką je wypowiadali. Jakby krzywda wyrządzona komuś językiem przestawała być krzywdą, kiedy ten ktoś jej nie słyszy.
Być może kilka minut później tymi samymi ustami odmawiali Ojcze nasz. Być może prosili o odpuszczenie win i przekazywali znak pokoju. Nie piszę tego z miejsca kogoś, kto zawsze mówi o innych dobrze. Ta scena wraca do mnie także jako pytanie o moje rozmowy, żarty i oceny wypowiadane wtedy, gdy czuję się bezpieczny w gronie osób podobnie myślących.
Można nie zostawiać śmieci na parkingu i nadal pozostawiać po sobie bałagan w czyimś życiu. Jedno zdanie wystarczy, aby odebrać komuś dobre imię. Kilka następnych sprawi, że szyderstwo zacznie uchodzić za zwyczajną rozmowę. Potem przekraczamy próg kościoła i być może nawet nie zauważamy, że przed drzwiami został ktoś osądzony, pomniejszony albo ośmieszony.
Wiara nie odbiera nam prawa do oceny czynów ani do nazywania zła. Zabrania jednak budować własnej wielkości na upokorzeniu bliźniego. Jezus połączył miłość Boga z miłością drugiego człowieka tak mocno, że nie można jednej zastąpić drugą. Dlatego przykazanie miłości Boga i bliźniego nie kończy się tam, gdzie zaczyna się czyjaś nieobecność.
Nie wiem, co było w ich sercach
Te historie mogą łatwo stać się wygodnym materiałem oskarżenia. Wystarczyłoby ustawić tamte osoby po jednej stronie, a siebie po drugiej. Oni praktykują tylko na pokaz, ja widzę ich obłudę. Oni nie zrozumieli Ewangelii, ja potrafię ją właściwie odczytać.
Tyle że wtedy sam zrobiłbym dokładnie to, przed czym próbuję ostrzec. Wykorzystałbym cudzy grzech, aby lepiej pomyśleć o sobie.
Nie wiem, jak tamte osoby modlą się, przepraszają ani walczą ze swoimi słabościami. Nie wiem, czy opisane zdarzenia były dla nich normą, czy upadkiem, którego później żałowały. Jedna scena nie daje mi dostępu do całego życia ani do sumienia drugiej osoby. Mogę ocenić czyn, ale nie mogę zająć miejsca Boga, który zna serce.
Nie oznacza to, że należy milczeć o złu. Śmiecenie pozostaje brakiem odpowiedzialności, a obmowa nadal rani. Chrześcijańska powściągliwość w osądzaniu osoby nie wymaga udawania, że każdy czyn jest równie dobry. Pozwala natomiast pozostawić otwarte drzwi dla nawrócenia, również własnego.
Bo najważniejsze pytanie nie brzmi: dlaczego oni tak postąpili? Brzmi: gdzie ja sam słucham Boga, ale Mu nie wierzę?
Wiara bez uczynków zostaje na brzegu
Święty Jakub pisze bez łagodzenia słów:
Tak też i wiara, jeśli nie byłaby połączona z uczynkami, martwa jest sama w sobie.
(Biblia Tysiąclecia, Jk 2,17)
Nie oznacza to, że na Bożą miłość musimy zapracować nieskazitelnym zachowaniem. Zbawienie jest łaską. Dobre uczynki nie służą kupowaniu sobie miejsca przy Bogu ani wystawianiu świadectwa własnej doskonałości. Są owocem wiary działającej przez miłość. Więcej o tym rozróżnieniu mówi tekst o tym, jak Kościół rozumie wiarę i dobre uczynki.
Święty Jakub nie pozwala jednak schować się za poprawną deklaracją. Chwilę później przypomina, że także złe duchy wierzą, iż Bóg jest jeden. Samo uznanie Jego istnienia nie jest jeszcze życiem Ewangelią. Wiara, która nie otwiera się na miłość, może pozostać prawdziwym zdaniem wypowiadanym przez kogoś, kto konsekwentnie odmawia Bogu dostępu do swoich czynów.
Nie znaczy to również, że każdy grzech dowodzi braku wiary. Kościół nie jest wspólnotą bezgrzesznych. Przychodzimy do Boga właśnie dlatego, że potrzebujemy miłosierdzia i ciągłego nawracania. Jest jednak różnica między upadkiem, po którym próbujemy wrócić, a zgodą na podwójne życie, w którym praktyki religijne mają uspokajać sumienie, lecz nigdy go nie kształtują.
Żywa wiara nie czyni nas od razu bezbłędnymi. Nie pozwala nam jednak uznać, że sposób traktowania innych nie ma nic wspólnego z Bogiem.
Najtrudniej zarzucić sieci we własnym domu
Słowa „na Twoje słowo” kojarzą się z wielkimi decyzjami. Powołanie, przeprowadzka, przebaczenie po ciężkiej krzywdzie, wytrwanie w chorobie. Tymczasem posłuszeństwo Bogu często zaczyna się znacznie ciszej.
Na Twoje słowo nie powtórzę historii, która ośmieszy nieobecną osobę. Na Twoje słowo przyznam się do winy, choć łatwiej byłoby znaleźć usprawiedliwienie. Na Twoje słowo wykonam swoją część pracy, zamiast zostawiać ją komuś innemu. Na Twoje słowo przeproszę pierwszy. Na Twoje słowo potraktuję z szacunkiem kogoś, kto nie może mi się odwdzięczyć.
To nie są czyny efektowne. Często nikt ich nie zauważy. Być może właśnie dlatego tak wiele mówią o zaufaniu. Nie wykonujemy ich dla uznania ludzi, ale dlatego, że uwierzyliśmy Temu, który powiedział, że cokolwiek uczyniliśmy jednemu z najmniejszych, Jemu uczyniliśmy.
Tak rozumiana wiara nie ogranicza się do dobrych manier. Źródłem chrześcijańskiego życia pozostaje łaska Boga, a nie siła charakteru. Bez relacji z Nim uczynki łatwo zamieniają się w budowanie własnej poprawności. Bez uczynków deklarowana relacja może natomiast stać się usprawiedliwieniem dla bezczynności. Dlatego prosty Akt wiary nie kończy się na stwierdzeniu, że Bóg istnieje. Wyraża zaufanie Temu, który nie może ani się mylić, ani wprowadzić nas w błąd.
Bóg nie prosi, abyśmy udawali, że sieci są pełne
Felieton o uczynkach łatwo zakończyć wezwaniem, abyśmy od jutra byli lepsi. Tyle że chrześcijaństwo nie jest kursem moralnej samowystarczalności. Jeśli widzę rozdźwięk między wyznawaną wiarą a własnym życiem, nie muszę go ukrywać przed Bogiem. Mogę nazwać pustkę tak szczerze, jak Piotr nazwał bezowocną noc.
Całą noc próbowałem i znowu zawiodłem. Znowu powiedziałem za dużo. Znowu postawiłem własną wygodę przed drugim człowiekiem. Znowu podczas modlitwy obiecywałem zmianę, a później wróciłem do tego samego.
Piotr nie otrzymał polecenia, aby wmówić sobie sukces. Usłyszał wezwanie, by ponownie zarzucić sieci. Nawrócenie zaczyna się w podobnym miejscu: nie od zapewnienia, że problemu nie ma, ale od zgody, aby na słowo Chrystusa spróbować jeszcze raz. Czasem potrzebna będzie spowiedź. Czasem naprawienie szkody, oddanie tego, co zabraliśmy, wycofanie krzywdzących słów albo prośba o przebaczenie. Łaska nie udaje za nas, że nic się nie stało. Pozwala wrócić do prawdy i zacząć działać inaczej.
Wierzyć Bogu to także uwierzyć, że Jego miłosierdzie jest większe od mojego upadku, ale nigdy nie służy do usprawiedliwiania zła. Bóg przebacza, podnosi i daje siłę do zmiany. Nie po to, abyśmy spokojniej trwali w tym samym miejscu.
Co wychodzi razem ze mną z kościoła?
Piotr nie zatrzymał słowa Jezusa na brzegu. Wypłynął i zarzucił sieci. Nie wiedział jeszcze, że za chwilę zobaczy połów tak wielki, iż sieci zaczną się rwać. Nie znał dalszego ciągu. Miał tylko bezowocną noc, zmęczenie i słowo Tego, któremu postanowił zaufać.
My również słuchamy słowa, odpowiadamy na nie i wychodzimy ze świątyni. Później pojawia się parking, rozmowa o nieobecnej osobie, dom, praca i setki decyzji zbyt małych, aby ktokolwiek nazwał je próbą wiary. To właśnie tam okazuje się, czy zabraliśmy Ewangelię ze sobą.
Można wierzyć, że Bóg przemówił. Można nawet znać Jego słowa na pamięć. Uwierzyć Bogu znaczy pozwolić, aby Jego słowo zmieniało sposób, w jaki traktujemy drugiego człowieka. Nie od razu i nie bez upadków, ale naprawdę.
Kiedy więc po następnej Mszy Świętej przekroczę próg kościoła, co wyjdzie razem ze mną?
Tylko deklaracja wiary czy również gotowość, aby na Jego słowo ponownie zarzucić sieci?
Podstawa biblijna i doktrynalna: Łk 5,1-11; Jk 2,14-26; Ga 5,6; Mt 25,40; Katechizm Kościoła Katolickiego, 150 oraz 1814-1816.



