Wieczorem wreszcie robi się cicho. Odkładamy telefon, próbujemy zebrać myśli i chcemy powiedzieć coś Bogu. Po chwili nie wiemy już, od czego zacząć. Znane modlitwy brzmią jak słowa wypowiadane z pamięci, własne zdania wydają się niezgrabne, a po kilkunastu sekundach myśli uciekają do obowiązków.
Spis treści
Jeśli zastanawiasz się, jak się modlić, zacznij najprościej: zatrzymaj się przed Bogiem, nazwij to, czym naprawdę żyjesz, posłuchaj krótkiego fragmentu Pisma i pozostań przez chwilę w ciszy. Nie musisz od razu umieć prowadzić długiego rozmyślania. Modlitwy uczymy się przez modlitwę. Także rozmowa z bliską osobą dojrzewa podczas kolejnych spotkań.
Modlitwa nie jest występem przed Bogiem
Katechizm nazywa modlitwę żywym i osobistym związkiem człowieka z Bogiem (KKK 2558). Nie chodzi więc wyłącznie o odmawianie określonych tekstów ani o przedstawianie listy próśb. W modlitwie odpowiadamy Bogu, który pierwszy nas szuka i zaprasza do spotkania (KKK 2567).
Ta odpowiedź może zawierać wdzięczność, uwielbienie, prośbę, przeproszenie, pytanie, ból, a nawet bezradne milczenie. Bóg nie potrzebuje pięknie ułożonych zdań, aby poznać nasze życie. Słowa są potrzebne raczej nam: dzięki nim nazywamy prawdę i świadomie powierzamy ją Bogu.
Jezus przestrzegał przed modlitwą na pokaz i przed wielomówstwem, które miałoby wymusić wysłuchanie. Polecił zwracać się do Ojca w ukryciu, a uczniom proszącym: „Panie, naucz nas modlić się”, przekazał modlitwę Ojcze nasz (Mt 6,5-13; Łk 11,1-4). Dla początkującego to najpewniejszy wzór. Najpierw kieruje spojrzenie ku Bogu, Jego imieniu, królestwu i woli, a następnie obejmuje ludzkie potrzeby, przebaczenie, pokusy oraz ochronę przed złem.
Jak zacząć się modlić?
Na początek najlepiej wybrać porę, którą da się rzeczywiście zachować. Jedni znajdą kilka minut po przebudzeniu, inni dopiero po powrocie z pracy albo przed snem. Stałe miejsce i odłożony telefon ułatwiają skupienie, lecz nie są warunkiem Bożej obecności. Do Boga możemy zwrócić się również w autobusie, na spacerze, w szpitalnej sali czy podczas krótkiej przerwy.
Pomocna jest prosta kolejność.
1. Zatrzymaj się i zastanów, przed Kim stajesz
Dobrym początkiem jest znak krzyża. Ten gest przypomina, że chrześcijanin zwraca się do Ojca, przez Chrystusa, w Duchu Świętym. Nie rozpoczyna rozmowy z bezosobową siłą, lecz staje przed Bogiem, który go zna.
Pierwsze słowa nie muszą być rozbudowane:
Boże, jestem przed Tobą. Ucisz moje myśli i naucz mnie modlić się.
Jeżeli skupienie nie przychodzi od razu, nie trzeba go udawać. Wtedy najuczciwiej powiedzieć Bogu właśnie o zmęczeniu, pośpiechu albo niechęci.
2. Przeczytaj krótki fragment Pisma Świętego
Rozmowa z Bogiem nie powinna składać się wyłącznie z naszego mówienia. Pismo Święte uczy, kim jest Bóg i oczyszcza nasze wyobrażenia o Nim. Na początku wystarczy kilka wersetów z Ewangelii albo jeden psalm. Lepiej przeczytać krótki fragment dwa razy niż przejść szybko przez kilka stron.
Po lekturze dobrze zatrzymać się przy jednym zdaniu i zapytać:
- Co ten tekst mówi o Bogu?
- Co odsłania w moim życiu?
- Do jakiej odpowiedzi zaprasza mnie dzisiaj?
Nie trzeba znajdować w każdym fragmencie ukrytego komunikatu odnoszącego się do konkretnej decyzji. Słowo Boże nie jest zbiorem prywatnych przepowiedni. Odczytujemy je w kontekście całej Biblii i wiary Kościoła.
3. Powiedz Bogu prawdę o swoim dniu
Modlitwa własnymi słowami bywa bardzo zwyczajna. Opowiadamy o rozmowie, która zabolała, dziękujemy za otrzymaną pomoc, przyznajemy się do winy albo powierzamy kogoś, o kogo się martwimy. Szczerość jest ważniejsza niż religijne brzmienie zdań.
Nie oznacza to, że uczucia rozstrzygają o prawdzie. Nawet gniew na Boga da się wypowiedzieć uczciwie, nie uznając go za ostateczny sąd o Nim. Psalmy uczą modlitwy, która nie ukrywa cierpienia, a zarazem wraca do zaufania.
Jeżeli brakuje słów, wystarczy jedno zdanie:
Ojcze, Ty wiesz, co dziś noszę. Nie umiem tego dobrze wypowiedzieć, ale powierzam się Tobie.
4. Uwielbiaj, dziękuj, przepraszaj i proś
Nie każda modlitwa musi zawierać wszystkie formy naraz. Dobrze jednak nie ograniczać rozmowy z Bogiem do próśb. Katechizm wymienia błogosławieństwo i adorację, prośbę, wstawiennictwo, dziękczynienie oraz uwielbienie (KKK 2626-2649).
Praktyczny porządek wyznaczają cztery proste kierunki:
- Uwielbienie: Boże, jesteś dobry i wierny, także wtedy, gdy nie rozumiem tego, co się dzieje.
- Dziękczynienie: Dziękuję Ci za dzisiejszą rozmowę, posiłek, pomoc i chwilę odpoczynku.
- Przeproszenie: Przebacz mi słowa, którymi zraniłem drugiego człowieka. Daj mi odwagę naprawić krzywdę.
- Prośba i wstawiennictwo: Proszę za moją rodzinę, za chorego przyjaciela oraz o mądrość w decyzji, którą mam podjąć.
Po popełnieniu grzechu ciężkiego osobista modlitwa przeproszenia nie zastępuje spowiedzi. Może natomiast prowadzić do szczerego żalu, naprawienia zła i powrotu do sakramentu pokuty i pojednania.
5. Zostań przez chwilę w ciszy
Cisza na modlitwie nie polega na wymuszaniu całkowitej pustki w głowie. Jest zgodą, aby przez chwilę niczego Bogu nie tłumaczyć i nie zasypywać Go kolejnymi zdaniami. Można spokojnie powtarzać słowo z Ewangelii albo imię Jezus.
Słuchanie Boga nie oznacza oczekiwania na słyszalny głos. Bóg przemawia przede wszystkim przez Pismo Święte przekazane i odczytywane w Kościele. Jego prowadzenie rozpoznaje się również w dobrze uformowanym sumieniu, modlitwie, sakramentach i roztropnej ocenie sytuacji. Własnego wrażenia nie należy automatycznie ogłaszać Bożą odpowiedzią.
6. Zakończ konkretnym zawierzeniem
Na końcu można odmówić Ojcze nasz, zrobić znak krzyża i powierzyć Bogu jedną sprawę, z którą wracamy do codzienności. Czasem będzie to decyzja o przeproszeniu kogoś, czasem przyjęcie trudnego obowiązku, a czasem cierpliwe czekanie bez gotowej odpowiedzi.
Modlitwa i życie nie są dwiema oddzielnymi częściami dnia. Jeżeli prosimy o przebaczenie, sami jesteśmy wezwani do pracy nad przebaczeniem. Jeżeli modlimy się za potrzebującego, możemy również sprawdzić, jak mu pomóc.
Prosta modlitwa dla początkujących na 5-10 minut
Poniższy rytm nie jest sprawdzianem ani jedyną poprawną metodą. Podpowiada, co zrobić, kiedy siadamy do modlitwy i nie wiemy, jak zacząć.
| Etap | Co można zrobić? | Orientacyjny czas |
|---|---|---|
| Zatrzymanie | Znak krzyża, spokojny oddech, krótkie wezwanie do Boga | 10 sekund |
| Słuchanie | Kilka wersetów z Ewangelii lub psalmu | 1-2 minuty |
| Rozmowa | Wdzięczność, przeproszenie, prośby i to, czym naprawdę żyjesz | 2-3 minuty |
| Cisza | Pozostanie przy jednym słowie z przeczytanego fragmentu | 1 minuta |
| Zawierzenie | Ojcze nasz i znak krzyża | 1 minuta |
Gdy pięć minut okazuje się zbyt długie, zacznij od dwóch. Lepiej wracać regularnie do krótkiej modlitwy niż wyznaczyć sobie rozbudowany plan, który po trzech dniach stanie się źródłem zniechęcenia.
Modlitwy własnymi słowami czy gotowe modlitwy?
Obie formy są potrzebne. Własne słowa pozwalają przynieść Bogu konkretny dzień, natomiast modlitwy przekazane przez Pismo i Kościół uczą wiary, gdy nasze słowa krążą wyłącznie wokół doraźnych potrzeb.
Szczególne miejsce zajmuje Ojcze nasz, ponieważ tej modlitwy nauczył Jezus. Katolik może również korzystać z psalmów, Liturgii Godzin, różańca, litanii i innych modlitw zatwierdzonych przez Kościół. Ich odmawianie nie jest gorsze od modlitwy spontanicznej. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy usta wypowiadają słowa zupełnie bez udziału uwagi i woli.
Nie każda chwila roztargnienia czyni jednak modlitwę pustą. Nawet po wielu rozproszeniach możemy świadomie wracać do wypowiadanych słów. Taki powrót sam staje się aktem wierności.
Co zrobić z rozproszeniami?
Katechizm nazywa roztargnienie najczęstszą trudnością modlitwy (KKK 2729). Nie ma sensu rozpoczynać walki z każdą myślą, która pojawi się w głowie. Po zauważeniu rozproszenia wystarczy spokojnie wrócić do czytanego zdania, imienia Jezus albo głównej intencji.
Skupieniu sprzyjają również proste warunki:
- wyciszenie powiadomień i odłożenie telefonu poza zasięg ręki;
- przygotowanie wcześniej fragmentu Pisma;
- zapisanie pilnej myśli na kartce i powrót do niej po modlitwie;
- wybór pory, w której zmęczenie nie odbiera całej uwagi;
- modlitwa na głos, gdy myśli stale uciekają.
Rozproszenie może też ujawnić sprawę, która mocno domaga się uwagi. Zamiast rozwijać w głowie cały scenariusz, lepiej zamienić ją w krótką intencję i ponownie zwrócić się ku Bogu.
Kiedy na modlitwie nic nie czuję
Brak wzruszenia nie dowodzi, że Bóg jest daleko. Emocje zmieniają się pod wpływem zdrowia, napięcia, niewyspania i wydarzeń dnia. Modlitwa opiera się na wierze i wierności, a nie na stałym poczuciu bliskości Boga.
Katechizm mówi wprost, że modlitwa zakłada wysiłek i wiąże się z walką (KKK 2725). Oschłość, nuda lub brak natychmiastowej odpowiedzi nie muszą oznaczać porażki. W takim czasie modlitwa może sprowadzać się do pozostania przed Bogiem i powtórzenia: „Jezu, ufam Tobie, chociaż teraz niczego nie czuję”.
Nie należy przypisywać każdej trudności przyczynom duchowym. Silny lęk, długotrwały smutek, bezsenność czy utrata zdolności do codziennego funkcjonowania mogą wymagać rozmowy z lekarzem lub psychoterapeutą. Skorzystanie z profesjonalnej pomocy nie jest brakiem wiary.
Gdy modlitwa została zaniedbana
Po kilku opuszczonych dniach łatwo pomyśleć, że skoro plan się nie udał, nie ma sensu wracać. Taki sposób myślenia zamienia modlitwę w projekt własnej doskonałości. Tymczasem nie trzeba niczego nadrabiać. Możemy po prostu wrócić.
Pierwsza modlitwa po dłuższej przerwie może brzmieć bardzo prosto:
Boże, oddaliłem się i znowu jestem. Przebacz mi zaniedbanie. Pomóż mi dziś zacząć od nowa.
Jeśli przerwa wiązała się z odejściem od wiary, grzechem ciężkim albo wieloletnią nieobecnością w Kościele, dobrym krokiem będzie spokojna rozmowa z kapłanem i przygotowanie do spowiedzi. Powrót nie musi zaczynać się od wielkich uczuć. Zaczyna się od decyzji, by ponownie zwrócić się do Boga.
Jak się modlić? Pytania początkujących
Na początku pojawiają się bardzo praktyczne wątpliwości: o pozycję ciała, długość modlitwy, miejsce czy brak słów. Poniższe odpowiedzi porządkują pierwsze kroki bez tworzenia sztywnych zasad, których Kościół nie ustanawia.
Czy podczas modlitwy trzeba klęczeć?
Nie zawsze. Klęczenie, stanie i siedzenie są właściwymi postawami modlitwy. Postawa ciała powinna wyrażać szacunek i wspierać skupienie, a jednocześnie uwzględniać stan zdrowia oraz miejsce. W liturgii obowiązują określone postawy wspólnoty, natomiast podczas modlitwy osobistej istnieje większa swoboda.
Czy można modlić się leżąc?
Tak, zwłaszcza podczas choroby, w szpitalu albo przed snem. Jeżeli jednak modlitwa na leżąco regularnie kończy się snem, lepiej usiąść lub uklęknąć. Nie chodzi o zakaz, lecz o wybranie postawy, która rzeczywiście służy modlitwie.
Czy można modlić się bez zamykania oczu?
Tak. Zamknięcie oczu może ograniczyć rozproszenia, ale nie jest warunkiem modlitwy. Niekiedy łatwiej skupić wzrok na krzyżu, ikonie lub fragmencie Pisma.
Ile powinna trwać codzienna modlitwa?
Kościół nie wyznacza jednej długości modlitwy osobistej dla wszystkich. Początkujący może zacząć od 5-10 minut dziennie i stopniowo szukać rytmu dostosowanego do obowiązków oraz stanu życia. Liczba minut nie zastępuje szczerości, lecz relacja potrzebuje realnie przeznaczonego czasu.
Czy Bóg słyszy, gdy modlę się tylko w myślach?
Tak. Modlitwa może być ustna albo wewnętrzna. Wypowiadanie słów na głos pomaga czasem utrzymać uwagę, lecz Bóg zna również to, czego sami nie potrafimy nazwać. Święty Paweł pisze, że Duch przychodzi z pomocą naszej słabości, gdy nie umiemy się modlić tak, jak trzeba (Rz 8,26).
Do kogo powinienem się modlić?
Modlitwa chrześcijańska jest skierowana do Boga w Trójcy Jedynego. Najczęściej zwracamy się do Ojca przez Syna w Duchu Świętym, możemy też modlić się bezpośrednio do Jezusa i Ducha Świętego. Katolicy proszą Maryję oraz świętych o wstawiennictwo, lecz adoracja należy wyłącznie do Boga.
Czy źle odmówiona modlitwa się nie liczy?
Modlitwa nie jest zaklęciem, którego skuteczność zależy od bezbłędnego wypowiedzenia formuły. Pomyłka, zgubione słowo czy mimowolne roztargnienie nie przekreślają szczerego zwrócenia się do Boga. Potrzebna jest pokora, a nie lęk przed technicznym błędem.
Co zrobić, jeśli Bóg nie spełnia mojej prośby?
Chrześcijańska modlitwa nie służy do wymuszania na Bogu wybranego rozwiązania. Prośba może być wytrwała i bardzo konkretna, ale pozostawia miejsce na Jego wolę. Brak oczekiwanego rezultatu nie dowodzi, że modlitwa została zignorowana. Nie wolno też obiecywać, że określona liczba modlitw zagwarantuje zdrowie, pojednanie, pracę czy inny upragniony skutek.
Pierwsza modlitwa może być bardzo prosta
Uczniowie Jezusa nie ukrywali, że potrzebują nauczyciela. Ich prośba „Panie, naucz nas modlić się” może stać się również początkiem naszej modlitwy. Nie trzeba czekać, aż pojawi się pełne skupienie, odpowiedni nastrój albo przekonanie, że umiemy już rozmawiać z Bogiem.
Wystarczy stanąć przed Nim z tym, co jest dzisiaj. Jutro możemy wrócić. Z czasem kilka prostych minut przestaje być niezręczną próbą i staje się stałym miejscem spotkania.
Panie, naucz mnie modlić się.
Dziękuję Ci za dobro, które dziś otrzymałem.
Przebacz mi to, czym zraniłem Ciebie i drugiego człowieka.
Przyjmij moje troski, także te, których nie umiem nazwać.
Daj mi usłyszeć Twoje słowo i żyć nim w zwyczajnym dniu.
Jezu, ufam Tobie. Amen.
Podstawa biblijna i katechizmowa: Mt 6,5-13; Łk 11,1-13; Rz 8,26-27; 1 Tes 5,17-18; KKK 2558-2567, 2626-2649, 2697-2699, 2725-2745, 2759-2865.



