Co to jest sakrament i dlaczego Kościół wyróżnia ich siedem?

Woda spływa po głowie dziecka. Kapłan wypowiada słowa rozgrzeszenia. Małżonkowie składają sobie przysięgę, a nad chlebem i winem brzmią słowa Chrystusa z Ostatniej Wieczerzy. Z zewnątrz widzimy gesty, słyszymy formuły i dotykamy zwyczajnych rzeczy. Wiara mówi jednak, że w tych wydarzeniach działa sam Bóg.

Sakramenty należą do samego centrum życia Kościoła. Towarzyszą narodzinom wiary, jej dojrzewaniu, uzdrowieniu po grzechu, powołaniu do małżeństwa lub kapłaństwa, a także chorobie i starości. Skąd jednak wiadomo, że sakramentów jest dokładnie siedem? Czy tę liczbę wybrano ze względu na jej biblijną symbolikę, czy kryje się za nią znacznie głębsza odpowiedź?

Co to jest sakrament?

Sakrament to skuteczny znak łaski, ustanowiony przez Chrystusa i powierzony Kościołowi, przez który otrzymujemy życie Boże. Nie jest jedynie pamiątką ważnego wydarzenia ani religijnym symbolem, który ma wywołać wzruszenie. W sakramencie znak rzeczywiście przekazuje łaskę, którą oznacza, ponieważ działa w nim Chrystus.

Każdy sakrament ma widzialną postać. W chrzcie jest nią obmycie wodą połączone z wypowiedzeniem formuły trynitarnej. W namaszczeniu chorych pojawia się olej i modlitwa kapłana. W Eucharystii są chleb i wino oraz słowa konsekracji. To, co materialne i słyszalne, staje się narzędziem niewidzialnego działania Boga.

Nie oznacza to, że woda, olej lub wypowiadane słowa mają własną tajemną moc. Źródłem łaski jest Chrystus. Sakrament nie jest magią, ale Jego działaniem w Kościele, dokonującym się poprzez ustanowiony znak.

Żeby właściwie zrozumieć sakramenty, trzeba też zobaczyć ich miejsce w liturgii, która nie jest tylko zbiorem obrzędów. Liturgia jest działaniem Chrystusa i Jego Kościoła. W niej wiara wspólnoty staje się modlitwą, znakiem i spotkaniem z łaską.

Dlaczego Kościół wyróżnia siedem sakramentów?

Kościół wyróżnia siedem sakramentów, ponieważ rozpoznaje je jako ustanowione przez Jezusa Chrystusa i przekazane wspólnocie uczniów. Nie powstały one jako późniejszy zestaw pobożnych ceremonii. Ich źródłem są słowa i czyny Chrystusa, a ich sprawowanie zostało rozwinięte i zachowane w życiu Kościoła apostolskiego.

W Nowym Testamencie nie znajdziemy jednego wersetu, w którym wszystkie siedem sakramentów zostaje wymienionych po kolei. Znajdziemy jednak ich fundamenty: polecenie udzielania chrztu, Ostatnią Wieczerzę i nakaz sprawowania Eucharystii, przekazanie apostołom władzy odpuszczania grzechów, wkładanie rąk związane z udzielaniem Ducha Świętego i posługą, modlitwę nad chorymi oraz nauczanie Chrystusa o małżeństwie.

Pierwsi chrześcijanie żyli tymi rzeczywistościami, zanim powstał precyzyjny język katechizmów. Samo łacińskie słowo sacramentum bywało przez wieki używane szerzej niż dzisiaj. Teologiczne rozumienie pojęcia stopniowo się porządkowało, a Kościół coraz wyraźniej odróżniał sakramenty ustanowione przez Chrystusa od innych modlitw, błogosławieństw i obrzędów. Średniowieczna refleksja pomogła ująć je w jedną listę. Sobór Florencki w XV wieku wymienił siedem sakramentów, a Sobór Trydencki w XVI wieku uroczyście potwierdził to nauczanie wobec sporów wywołanych przez reformację.

Kościół nie nadał więc przypadkowym obrzędom rangi sakramentów. Rozpoznał i jasno nazwał to, czym żył od czasów apostolskich. Doktrynalne doprecyzowanie przyszło później niż same sakramentalne praktyki, podobnie jak wiele pojęć używanych do wyjaśniania wiary.

Liczba siedem ma w Biblii znaczenie pełni i może pomagać dostrzec, że sakramenty obejmują całe życie chrześcijanina. Nie jest jednak właściwą przyczyną, dla której Kościół uznaje siedem sakramentów. Decydujące jest ich ustanowienie przez Chrystusa i przekazanie Kościołowi.

Jakie są sakramenty święte?

Siedem sakramentów dzieli się na trzy grupy. Ten porządek pokazuje ich wzajemny związek i miejsce w życiu wiary.

Sakramenty wtajemniczenia chrześcijańskiego

  • Chrzest uwalnia od grzechu, daje nowe życie w Chrystusie i włącza do Kościoła. Jest bramą pozostałych sakramentów.
  • Bierzmowanie umacnia łaskę chrztu i wiąże ochrzczonego pełniej z Kościołem. Przez dar Ducha Świętego uzdalnia do odważniejszego świadczenia o wierze.
  • Eucharystia jest źródłem i szczytem życia chrześcijańskiego. Pod postaciami chleba i wina Chrystus jest prawdziwie, rzeczywiście i substancjalnie obecny, a wierni przyjmują Jego Ciało i Krew.

To nie są trzy odrębne religijne etapy bez wspólnego celu. Chrzest rodzi do nowego życia, bierzmowanie je umacnia, a Eucharystia karmi. Dlatego wyjaśnienie poszczególnych części Mszy Świętej prowadzi ostatecznie do pytania o spotkanie z Chrystusem obecnym w Eucharystii.

Sakramenty uzdrowienia

  • Pokuta i pojednanie, nazywane także spowiedzią, przynosi przebaczenie grzechów popełnionych po chrzcie i odnawia jedność z Bogiem oraz Kościołem.
  • Namaszczenie chorych umacnia osobę poważnie chorą lub osłabioną starością, jednoczy jej cierpienie z męką Chrystusa i daje szczególną łaskę na czas próby. Nie jest sakramentem przeznaczonym wyłącznie dla ostatnich minut życia.

Chrystus leczy naszą relację z Bogiem zranioną przez grzech i pozostaje blisko także wtedy, gdy ciało traci siły. Uzdrowienie sakramentalne nie oznacza jednak obietnicy, że po namaszczeniu każda choroba fizyczna ustąpi.

Sakramenty w służbie komunii i posłania wiernych

  • Sakrament święceń włącza wybranych mężczyzn w posługę biskupów, prezbiterów lub diakonów. Służy budowaniu Kościoła przez głoszenie słowa, sprawowanie sakramentów i pasterską troskę, odpowiednio do stopnia święceń.
  • Małżeństwo łączy ochrzczonych kobietę i mężczyznę w przymierzu całego życia. W tradycji łacińskiej małżonkowie udzielają sobie sakramentu przez wyrażenie prawdziwej zgody, a Chrystus umacnia ich do wiernej miłości, przyjęcia i wychowania potomstwa oraz wspólnej drogi do świętości.

Te dwa sakramenty są skierowane ku dobru innych. Kapłaństwo służebne i małżeństwo mają różną naturę, lecz oba budują wspólnotę. Łatwiej je zrozumieć, gdy pamiętamy, czym jest Kościół jako instytucja, wspólnota i Ciało Chrystusa.

Czy sakrament działa niezależnie od wiary człowieka?

Skuteczność sakramentu opiera się przede wszystkim na działaniu Chrystusa, a nie na świętości szafarza ani intensywności uczuć osoby, która go przyjmuje. Teologia określa to łacińską formułą ex opere operato, czyli mocą samego dokonanego obrzędu. Jeśli sakrament jest ważnie sprawowany, działa w nim Chrystus.

Nie znaczy to, że nastawienie przyjmującego jest bez znaczenia. Sakrament nie jest automatem do rozdzielania łaski. U osoby dorosłej potrzebne są wiara, właściwe przygotowanie i gotowość przyjęcia tego, co Bóg daje. Owocność sakramentu może zostać ograniczona przez brak odpowiedniej dyspozycji, nawet jeśli sam sakrament został ważnie udzielony.

Widać to wyraźnie w Eucharystii. Obecność Chrystusa nie zależy od tego, czy uczestnik Mszy przeżywa silne wzruszenie. Do godnego przyjęcia Komunii Świętej potrzebny jest jednak stan łaski uświęcającej. Podobnie spowiedź nie sprowadza się do wypowiedzenia listy grzechów. Wymaga żalu, postanowienia poprawy i szczerego wyznania grzechów.

Sakrament zakłada zatem osobistą odpowiedź, ale pozostaje przede wszystkim darem Boga. Ta prawda chroni przed dwiema skrajnościami: traktowaniem obrzędu jak pustego symbolu oraz przekonaniem, że wystarczy wykonać zewnętrzną czynność bez wiary i nawrócenia.

Dlaczego w sakramentach potrzebny jest Kościół?

Chrystus powierzył sakramenty Kościołowi. Dlatego nie są prywatnymi obrzędami, które każdy może dowolnie zmieniać albo sprawować we własnym imieniu. Kościół strzeże ich istoty, określa sposób celebracji i posyła właściwych szafarzy.

Nie oznacza to, że wspólnota zasłania Chrystusa. Przeciwnie, Chrystus działa przez Kościół, który jest Jego Ciałem. Nawet sakrament przeżywany w bardzo osobistym momencie, jak spowiedź lub namaszczenie w szpitalnej sali, ma wymiar kościelny. Przywraca jedność, umacnia więź albo niesie modlitwę całej wspólnoty wierzących.

Sakramenty odsłaniają więc ważną cechę katolickiej wiary. Bóg nie zbawia nas jedynie przez wewnętrzne przeżycia. Dociera do nas także przez słowo, materię, gest i wspólnotę. Szerszy obraz tych prawd przedstawia artykuł o tym, w co wierzą katolicy.

Sakrament a sakramentalia – jaka jest różnica?

Sakramentalia to święte znaki ustanowione przez Kościół, które przygotowują do przyjęcia łaski i uświęcają różne okoliczności życia. Należą do nich między innymi błogosławieństwa, poświęcenia, egzorcyzmy oraz posługiwanie się wodą święconą.

Sakramenty zostały ustanowione przez Chrystusa, natomiast sakramentalia ustanawia Kościół. Sakramenty udzielają łaski właściwej danemu sakramentowi. Sakramentalia nie działają w ten sam sposób. Ich owoce zależą od modlitwy Kościoła i wiary osób, które z nich korzystają.

Różaniec, Droga Krzyżowa, medalik lub błogosławieństwo domu mogą być cenną pomocą w życiu wiary, ale nie są ósmym sakramentem. Nie należy ich lekceważyć ani stawiać na tym samym poziomie co chrzest, Eucharystia czy pokuta.

Siedem sakramentów obejmuje całe życie chrześcijanina

Sakramenty przypominają, że Bóg nie jest obecny tylko w chwilach podniosłych. Wchodzi w ludzkie życie od jego duchowych narodzin, przez dojrzewanie, upadek, pojednanie i wybór powołania, aż po chorobę i przygotowanie do przejścia do wieczności.

Woda, olej, chleb, wino, nałożenie rąk i wypowiadane słowa pozostają czymś widzialnym. Przez te znaki Chrystus naprawdę działa. W sakramentach niewidzialna łaska spotyka nas w sposób dostosowany do tego, kim jesteśmy: osobami mającymi ciało, żyjącymi pośród innych i potrzebującymi zarówno słowa, jak i znaku.

Kościół wyróżnia siedem sakramentów nie dlatego, że liczba siedem brzmi doskonale, lecz dlatego, że otrzymał je od Chrystusa i rozpoznał w swojej Tradycji. Każdy z nich niesie właściwą łaskę, a razem ukazują, że Bóg chce uświęcać całe życie.

Najczęściej zadawane pytania o siedem sakramentów

Poniższe odpowiedzi wyjaśniają najczęstsze wątpliwości dotyczące liczby, przyjmowania i skuteczności sakramentów. Pomagają też odróżnić nauczanie Kościoła od popularnych uproszczeń.

Jak brzmi pełna lista siedmiu sakramentów?

Siedem sakramentów to: chrzest, bierzmowanie, Eucharystia, pokuta i pojednanie, namaszczenie chorych, sakrament święceń oraz małżeństwo.

Czy każdy katolik musi przyjąć wszystkie siedem sakramentów?

Nie. Sakrament święceń i małżeństwo odpowiadają różnym powołaniom, dlatego jedna osoba nie musi przyjmować obu. Namaszczenie chorych jest przeznaczone dla osób poważnie chorych lub osłabionych starością. Chrzest, bierzmowanie i Eucharystia tworzą natomiast jedność wtajemniczenia chrześcijańskiego, a pokuta służy odnowieniu łaski utraconej przez grzech ciężki.

Czy wszystkie sakramenty można przyjmować wiele razy?

Nie. Chrzest, bierzmowanie i sakrament święceń wyciskają niezatarte znamię duchowe, dlatego nie mogą być powtarzane. Eucharystię i pokutę przyjmuje się wielokrotnie. Namaszczenie chorych można ponowić, gdy chory po wyzdrowieniu ponownie ciężko zachoruje albo gdy ta sama choroba wyraźnie się pogłębia. Nowe małżeństwo może zostać zawarte po śmierci współmałżonka, o ile nie istnieje inna przeszkoda kanoniczna.

Czy niegodny kapłan może ważnie udzielić sakramentu?

Osobisty grzech szafarza sam w sobie nie odbiera sakramentowi ważności. Sakrament jest działaniem Chrystusa, a nie nagrodą za świętość kapłana. Muszą być jednak zachowane warunki ważnego sprawowania, między innymi właściwa materia, forma i wymagana intencja.

Czy osoba bez chrztu może przyjąć inny sakrament?

Nie. Chrzest jest bramą sakramentów. Dopiero osoba ochrzczona może ważnie przyjąć pozostałe sakramenty.

Czy wszystkie siedem sakramentów ustanowił Jezus?

Tak. Kościół naucza, że wszystkie siedem sakramentów Nowego Przymierza zostało ustanowionych przez Chrystusa. Nie przy każdym z nich Ewangelie zapisują osobną formułę ustanowienia podobną do słów z Ostatniej Wieczerzy. Ich pochodzenie rozpoznaje się na podstawie całego świadectwa Nowego Testamentu i Tradycji apostolskiej.

Dlaczego protestanci uznają zwykle mniej sakramentów?

Wspólnoty wyrosłe z reformacji przyjęły inne kryteria rozpoznawania sakramentu i inaczej rozumieją jego działanie. Wiele z nich uznaje przede wszystkim chrzest i Wieczerzę Pańską, ponieważ wiąże je z wyraźnym poleceniem Chrystusa i widzialnym znakiem. Kościół katolicki opiera nauczanie o siedmiu sakramentach na Piśmie Świętym odczytywanym w żywej Tradycji apostolskiej.

Podstawa biblijna i doktrynalna: Mt 28,18-20; J 20,21-23; 1 Kor 11,23-26; Katechizm Kościoła Katolickiego, 1113-1131 i 1210-1211; Sobór Watykański II, konstytucja Sacrosanctum Concilium, 59.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *