Na okładce Biblii nie znajdziemy nazwiska jednego autora. Po jej otwarciu szybko zauważymy zresztą, że nie przemawia do nas jeden głos. Inaczej brzmi modlitwa psalmisty, inaczej opowiadanie o wyjściu Izraela z Egiptu, inaczej mowa proroka, a jeszcze inaczej list św. Pawła do młodej wspólnoty chrześcijan.
Spis treści
Biblię napisali ludzie, a jednocześnie jej Autorem jest Bóg. Kościół nie wybiera jednej z tych odpowiedzi. Przyjmuje obie, ponieważ Pismo Święte powstało pod natchnieniem Ducha Świętego. Bóg działał w ludzkich autorach i przez nich, nie odbierając im rozumu, języka, pamięci ani osobistego stylu.
Kto napisał Biblię? Nie jeden autor, lecz wielu
Biblia nie jest pojedynczą książką napisaną od początku do końca przez jedną osobę. To zbiór 73 ksiąg, które Kościół katolicki przyjmuje jako kanoniczne: 46 ksiąg Starego Testamentu i 27 ksiąg Nowego Testamentu. Powstawały one w różnych epokach, środowiskach i okolicznościach.
Wśród autorów Pisma byli prorocy, mędrcy, poeci, apostołowie i ludzie związani z pierwszymi wspólnotami chrześcijańskimi. Niektórzy ujawniają swoje imię lub są wskazywani przez bardzo dawną tradycję. Wiele listów Nowego Testamentu przedstawia św. Pawła jako nadawcę. Cztery Ewangelie Kościół otrzymał jako Ewangelie według Mateusza, Marka, Łukasza i Jana.
W przypadku części ksiąg nie znamy imienia autora w dzisiejszym znaczeniu tego słowa. Nie każda księga powstała też przy jednym biurku i w jednym okresie. Niektóre czerpały z wcześniejszych przekazów ustnych, zbiorów praw, modlitw, pieśni albo opowiadań zachowywanych przez wspólnotę. Zdarzało się, że materiał był porządkowany i redagowany w kolejnych etapach.
Nie podważa to świętości Biblii. Pokazuje raczej sposób, w jaki Bóg zechciał przemówić w historii konkretnego ludu, za pośrednictwem prawdziwych ludzi.
Jak powstała Biblia? Od wydarzenia do zapisanej księgi
Zanim wiele słów znalazło się na zwoju lub pergaminie, były wypowiadane, zapamiętywane i przekazywane. Naród Izraela opowiadał o działaniu Boga, zachowywał Jego prawo, modlił się psalmami i słuchał proroków. Pierwsi chrześcijanie głosili śmierć i zmartwychwstanie Jezusa, wspominali Jego nauczanie oraz celebrowali wiarę we wspólnocie.
Katechizm wskazuje trzy etapy powstawania Ewangelii: życie i nauczanie Jezusa, przekaz ustny apostołów oraz spisanie Ewangelii. Ewangeliści wybierali część dostępnego materiału, porządkowali go, niektóre wydarzenia streszczali, a inne objaśniali stosownie do sytuacji wspólnot. Czynili to po to, aby wiernie przekazać prawdę o Jezusie (KKK 126; Dei Verbum 19).
Sam św. Łukasz na początku swojej Ewangelii wspomina wcześniejsze opowiadania, świadków wydarzeń oraz własne staranne uporządkowanie materiału (Łk 1,1-4). Ten krótki prolog dobrze pokazuje, że natchnienie nie usuwało ludzkiej pracy. Autor mógł zbierać świadectwa, korzystać ze źródeł i nadawać tekstowi przemyślaną kompozycję.
Dlaczego Biblia jest słowem Bożym?
Pismo Święte nazywamy słowem Bożym, ponieważ zostało napisane pod natchnieniem Ducha Świętego. Sobór Watykański II uczy, że księgi Starego i Nowego Testamentu mają Boga za Autora, a zarazem powstały dzięki ludziom, którymi Bóg się posłużył (Dei Verbum 11). To samo nauczanie podaje Katechizm Kościoła Katolickiego w punktach 105-107.
Natchnienie biblijne nie jest zwykłym przypływem twórczej weny. Oznacza szczególne działanie Boga, dzięki któremu ludzcy autorzy zapisali to, co Bóg chciał przekazać dla naszego zbawienia. Działanie Ducha Świętego obejmuje więc powstanie ksiąg, które Kościół rozpoznał jako Pismo Święte.
Autorzy nie byli przy tym bezwolnymi narzędziami. Sobór nazywa ich prawdziwymi autorami. Pisali zgodnie ze swoimi zdolnościami, sposobem myślenia, językiem i kulturą. Dlatego styl Ewangelii św. Marka różni się od stylu Ewangelii św. Jana, a poetycki psalm nie brzmi jak list apostolski.
Natchnienie nie oznacza, że Bóg podyktował całą Biblię słowo po słowie
Najprostszy obraz natchnienia bywa zarazem mylący: Bóg dyktuje, człowiek zapisuje. Katolickie nauczanie jest bogatsze. Bóg działał w autorach i przez autorów, wykorzystując ich rzeczywiste możliwości. Człowiek nie znika z tekstu, a jego udział nie jest pozorem.
Nie wyklucza to opisanych w Biblii sytuacji, w których prorok otrzymuje polecenie zapisania konkretnych słów. Nie wolno jednak rozciągać takiego obrazu na każdą księgę i każdy werset. Psalm mógł rodzić się jako modlitwa. List odpowiadał na problemy określonej wspólnoty. Ewangelia została ułożona na podstawie przekazu o czynach i nauczaniu Jezusa.
Dlatego w Biblii spotykamy indywidualne słownictwo autorów, ich sposób argumentowania, wiedzę o świecie oraz ślady epoki, w której żyli. To nie przeszkoda postawiona Bożemu słowu. Tę ludzką mowę Bóg wybrał jako drogę swojego przekazu.
Czy Biblia ma dwóch autorów?
Można powiedzieć, że w Piśmie Świętym spotykają się autorstwo Boga i autorstwo człowieka, jeśli właściwie rozumiemy to sformułowanie. Nie są to dwaj autorzy rywalizujący o miejsce w tekście. Bóg jest źródłem natchnienia, natomiast ludzie rzeczywiście tworzą księgi za pomocą swoich władz i umiejętności.
Z tego powodu nie trzeba wybierać między wiarą a rzetelnym badaniem Biblii. Analiza języka, źródeł, kompozycji i realiów historycznych pomaga rozpoznać ludzki sposób wypowiedzi. Wiara pyta ponadto, co Bóg zechciał objawić przez te słowa. Pełne odczytanie Pisma potrzebuje obu pytań.
Czy Biblia jest wolna od błędu?
Kościół naucza, że księgi biblijne pewnie, wiernie i bez błędu uczą prawdy, którą Bóg chciał utrwalić w Piśmie dla naszego zbawienia (Dei Verbum 11; KKK 107). Tego zdania nie należy ani osłabiać, ani rozszerzać w sposób, którego samo nauczanie Kościoła nie uzasadnia.
Biblia nie jest współczesnym podręcznikiem astronomii, biologii czy geografii. Nie każda księga relacjonuje wydarzenia według zasad dzisiejszego reportażu. Autorzy korzystali z różnych gatunków literackich: opowiadania, poezji, przypowieści, proroctwa, listu, hymnu czy literatury mądrościowej. Prawdę wyraża się w nich na różne sposoby.
Przypowieść nie staje się fałszywa dlatego, że nie jest protokołem z wydarzenia. Obraz poetycki nie wymaga od czytelnika traktowania go jak opisu technicznego. Aby zrozumieć, co Pismo rzeczywiście stwierdza, trzeba zbadać intencję autora, gatunek tekstu, warunki epoki i miejsce fragmentu w całej Biblii (Dei Verbum 12; KKK 109-114).
Słowo Boże to Biblia czy Jezus Chrystus?
Oba określenia są prawidłowe, lecz nie znaczą dokładnie tego samego. Jezus Chrystus jest odwiecznym Słowem Boga, które stało się człowiekiem. Pismo Święte jest słowem Bożym zapisanym pod natchnieniem Ducha Świętego i daje wiarygodne świadectwo Objawieniu, którego pełnią jest Chrystus.
Katechizm przypomina, że chrześcijaństwo nie jest religią księgi w takim sensie, jakby centrum wiary stanowił sam zapis. Jest religią żywego Słowa Boga (KKK 108). Biblia nie zastępuje Jezusa. Prowadzi do Niego, pozwala poznawać Jego czyny i nauczanie oraz słuchać Boga, który przemawia do Kościoła.
Z tego samego powodu katolicy nie oddzielają Pisma od żywej Tradycji i Magisterium. Pismo Święte oraz Tradycja przekazują jedno Objawienie, a Urząd Nauczycielski Kościoła nie stoi ponad słowem Bożym. Ma mu służyć, strzec go i wiernie wyjaśniać (Dei Verbum 9-10).
Kto zdecydował, które księgi należą do Biblii?
Lista ksiąg uznanych za natchnione nazywa się kanonem Pisma Świętego. Kościół nie nadał wybranym tekstom natchnienia własną decyzją. Pod działaniem Ducha Świętego rozpoznał i przyjął księgi, które otrzymał w żywej Tradycji wiary.
Katechizm mówi wprost, że to dzięki Tradycji apostolskiej Kościół rozeznał, które pisma powinny znaleźć się na liście ksiąg świętych (KKK 120). Rozpoznanie kanonu dojrzewało w życiu wspólnoty: w przepowiadaniu, liturgii, nauczaniu i zgodności z wiarą otrzymaną od apostołów.
Kościół rozpoznał kanon, a nie stworzył słowo Boże. Zarazem bez przekazu wspólnoty wierzących nie mielibyśmy pewności, które spośród wielu starożytnych tekstów chrześcijańskich należą do Nowego Testamentu.
Jak czytać księgę, która ma Boga i człowieka za autora?
Szacunek dla Bożego autorstwa nie pozwala dowolnie zmieniać sensu tekstu. Szacunek dla ludzkiego autora nie pozwala pomijać języka, epoki i gatunku literackiego. Dlatego przed wyciągnięciem wniosku z fragmentu dobrze postawić kilka prostych pytań:
- Co autor chciał powiedzieć pierwszym odbiorcom?
- Jaki to gatunek literacki i jak przekazuje prawdę?
- Co znajduje się przed tym fragmentem i po nim?
- Jak ten tekst łączy się z całością Pisma i historią zbawienia?
- Jak odczytuje go żywa Tradycja Kościoła?
Taka lektura nie odbiera Biblii prostoty. Chroni ją przed używaniem pojedynczych zdań wbrew temu, co rzeczywiście znaczą. Modlitwa i rozum nie są tu przeciwnikami. Można prosić Ducha Świętego o światło, a zarazem korzystać z przypisów, komentarzy i wiedzy historycznej.
Bóg przemówił ludzkim językiem
W Biblii Bóg nie przekazał bezbarwnego tekstu oderwanego od świata. Przemówił przez historię Izraela, głos proroków, modlitwę psalmistów i świadectwo apostołów. Pozostawił w księgach ślady temperamentu, warsztatu oraz epoki ich ludzkich autorów.
Dlatego pytanie o to, kto napisał Biblię, nie ma jednej odpowiedzi zapisanej pojedynczym nazwiskiem. Pismo Święte spisywali ludzie, znani i anonimowi, a Bóg jest jego Autorem, ponieważ natchnął ich do zapisania prawdy potrzebnej dla naszego zbawienia. Kiedy czytamy Biblię, spotykamy prawdziwie ludzkie słowa, przez które Bóg nadal zwraca się do swojego ludu.
Najczęściej zadawane pytania
Poniżej znajdują się krótkie odpowiedzi na pytania, które najczęściej pojawiają się przy temacie autorstwa i natchnienia Biblii.
Ilu autorów miała Biblia?
Nie da się podać pewnej liczby. Część autorów znamy z imienia lub tradycji, inni pozostają anonimowi. Niektóre księgi powstawały etapami i noszą ślady pracy więcej niż jednej osoby albo środowiska.
Czy Bóg podyktował Biblię autorom?
Katolickie rozumienie natchnienia nie sprowadza powstania całej Biblii do dyktowania słowo po słowie. Bóg działał w ludzkich autorach i przez nich, a oni korzystali ze swoich zdolności, wiedzy, języka i warsztatu. Byli prawdziwymi autorami tego, co napisali.
Czy anonimowa księga może być natchniona?
Tak. Natchnienie księgi nie zależy od tego, czy znamy nazwisko jej ludzkiego autora. Kościół przyjął księgi biblijne jako natchnione na podstawie Tradycji apostolskiej, a nie współczesnej metryki autorskiej.
Kto napisał cztery Ewangelie?
Kościół przyjmuje cztery Ewangelie według Mateusza, Marka, Łukasza i Jana oraz potwierdza ich apostolskie pochodzenie. Oznacza ono, że przekazują świadectwo apostołów: zostały spisane przez apostołów i ludzi apostolskich pod natchnieniem Ducha Świętego. Autorzy wybrali, uporządkowali i objaśnili otrzymany materiał, wiernie przekazując prawdę o Jezusie (Dei Verbum 18-19).
Czy każdą część Biblii należy czytać tak samo?
Nie. Wszystkie księgi biblijne są natchnione, ale występują w nich różne gatunki literackie i sposoby wypowiedzi. Inaczej czyta się psalm, inaczej przypowieść, list apostolski czy opis wydarzenia. W centrum całego Pisma znajduje się Jezus Chrystus, a szczególne miejsce zajmują cztery Ewangelie (KKK 125).
Dlaczego podczas Mszy po czytaniu słyszymy „Oto słowo Boże”?
Czytanie pochodzi z natchnionego Pisma, dlatego zgromadzenie przyjmuje je jako słowo Boga skierowane do Kościoła. Nie oznacza to, że lektor staje się autorem Objawienia. W liturgii sam Chrystus przemawia do swojego ludu przez odczytywane Pismo.
Podstawa źródłowa: Sobór Watykański II, konstytucja dogmatyczna Dei Verbum, 9-13, 18-19, 21, 24-25; Sobór Watykański II, konstytucja Sacrosanctum Concilium, 7; Katechizm Kościoła Katolickiego, 101-141, szczególnie 105-120 i 126; Łk 1,1-4; 2 Tm 3,16-17; 2 P 1,20-21.



